حزب توده ایران

21 آذر، تبلور خواست های مردم ایران در آذربایجان

61 سال پیش ، در روز 21 آذر ، خلق آذربایجان، در یک حرکت انقلابی و تاریخی، با در اختیار گرفتن قدرت حکومتی در آذربایجان، فصل نوینی را در تاریخ معاصر ایران رقم زدند و نشان دادند که ”راه دیگری“ نیز وجود دارد. بیش از 2.5 میلیون نفر از مردم آذربایجان، در این روز تاریخی به پای صندوق های رای رفتند و ”کنگره ی ملی“ آذربایجان را برای تشکیل حکومت ملی آذربایجان فراخواندند.
تشکیل حکومت ملی آذربایجان ، به رهبری سید جعفر پیشه وری ، صدر فرقه ی دموکرات آذربایجان، نخستین بخش از تلاش های خلق های محروم و ستم دیده ی میهن ما در تشکیل یک حکومت دموکراتیک و مردمی ، با هدف اصلاحات عمیقا مردمی بود.
حکومت ملی آذربایجان با اصلاحات عمیقا مردمی خود، خواستار چیرگی بر واپس ماندگی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آذربایجان، تامین حقوق دموکراتیک مردم ، نه تنها در آذربایجان ، بلکه در سراسر ایران بود. حکومت ملی آذربایجان در طول یک سال حیات خود، به اصلاحات وسیع و گسترده ی سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی ای زد که نه تنها در آذربایجان ، بلکه در سراسر کشور بی سابقه بود. اصلاحات ارضی سراسری از طریق تقسیم رایگان اراضی متعلق به دولت و املاک مالکین میان یک میلیون خانوار از روستاییان آذربایجان ، باز سازی و راه اندازی کارخانه های قدیمی ، برنامه ی وسیع برای تاسیس کارخانه ها و واحد های تولیدی جدید، اقدامات گسترده و چشم گیر در راه پیشرفت فرهنگ ، بهداشت و آموزش و پرورش ، تاسیس دانشگاه ، توسعه ی مطبوعات، ایجاد رادیو، تشکیل اداره ی ”هنرهای زیبا“ ، تاسیس تئاتر دولتی، ایجاد جمعیت شاعران و ادیبان آذربایجان و ارکستر فیلارمونیک، در کنار شرکت زنان در انتخابات ( برای انتخاب کردن و انتخاب شدن ، با رای برابر با مردان) مبارزه ی وسیع با بیسوادی و تدریس زبان آذری همراه با زبان فارسی در مدارس ،در مدت بسیار کوتاهی ، آنچنان آذربایجان را دگرگون کرد و آوازه ی این اقدامات ملی و مترقی آنچنان ایران را فرا گرفت که ارتجاع حاکم و اربابان امپریالیستی آن سخت از عواقب کار به هراس افتادند.
حکومت ملی آذربایجان برای نخستین بار در ایران و منطقه نشان داد که ، در چارچوب حکومت مرکزی و با خودگردانی سیاسی ، می توان تحولات عمیق اقتصادی ، سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی را به وجود آورد و به همین دلیل مورد خشم ارتجاع حاکم و حامیان امپریالیستی آن قرار گرفت. رژیم شاه با هراس از اشاعه ی تحولات آذربایجان در سراسر کشور، و خطر از هم پاشیدن رژیم پوسیده ی خود، با همکاری امپریالیسم، تبلیغات وسیعی تحت عنوان ”وطن فروشی“ و ”تجزیه طلبی“ را برضد حکومت جوان و نوپای آذربایجان آغاز کرد.
رژیم شاه با زیر پا قرار دادن تمامی معاهده ها و توافق نامه هایی که با دولت آذربایجان و در پی به رسمیت شناختن دولت آذربایجان داشت، یک سال پس از تاسیس حکومت ملی، به آذربایجان لشکر کشی کرد و به یکی از فجیع ترین جنایت های تاریخ معاصر کشور دست زد که به جرات آن را می توان ”نسل کشی“ یک خلق نامید.
جنایات فرماندهان ارتش شاه آنچنان فجیع بود که حتی فرستاده ی ویژه دولت آمریکا در ایران - ”قاضی داگلاس“- نیز تحت تاثیر آن قرار گرفته و در گزارش خود از سفرش به آذربایجان نوشت : ” ارتش ایران در مسیر خود آثار بسیار برجای گذاشته است . ریش دهقانان را آتش زدند، به ناموس زنان و دختران آنان تجاوز کردند، خانه ها را به غارت بردند ، دام ها را دزدیدند... زندان ها مملو از آذربایجانی های بی گناه است. چوبه های دار و اعدام فراوان است .... یک دهقان پیر آذربایجانی به ما گفت : مال و حیثیت ما را پایمال کردند ، آثار این حوادث جگر سوز هرگز از خاطر آذربایجانی ها زدوده نخواهد شد.“
حکومت ملی آذربایجان نشان داد که می توان با اتکا به توده ها و برنامه های مترقی و دموکراتیک ، اصلاحات چشمگیر و درخشانی را در راه تحقق منافع توده های زحمتکش انجام داد.
حکومت شاه ، با دستیاری و دستور اربابان امپریالیست خود، از هراس گسترش این تحولات به سراسر کشور، آنچنان که در کردستان روی داد، با یورشی دد منشانه به آذربایجان و سپس به کردستان و در پی آن توطئه ی غیر قانونی کردن حزب توده ایران، یگانه حزبی که از همان اولین روز تشکیل حکومت های ملی در آذربایجان و کردستان به پشتیبانی و همکاری با آنها پرداخت و دوشادوش آنها در مبارزات شان جنگید، توطئه ی وسیع خود برای سرکوب جنبش رو به رشد کشور و آماده کردن شرایط برای غارت کشور را، تکمیل کرده و به انجام رسانید.
پس از این سرکوب و به دنبال آن کودتای 28 مرداد و حاکم شدن جو خفقان و ترور در کشور، دستگاه های تبلیغاتی شاه با پشتیبانی اربابان خارجی خود ، تمام توان خود را به کار بردند تا با تبلیغات وسیع و با ارایه ی مشتی تحریف و دروغ ، واقعیت های این جنبش عظیم و مردمی را وارونه جلوه دهند و متاسفانه هنوز برخی ، به رغم افشای حقایق در مورد این جنبش ، همچنان تحریف های دستگاه ارتجاعی و جنایت کار شاه را ، به عنوان شاهد برای محکوم کردن این جنبش ، به کار می گیرند.
اما با وجود تمامی این تحریف ها، دروغ ها و لجن پراکنی ها، حکومت ملی آذربایجان یکی از نمونه های درخشان و فراموش نشدنی مبارزات خلق های ایران در راه دست یابی به حقوق خود و برپایی ایرانی آزاد، دموکراتیک و مستقل است . مشعلی که نهضت ملی آذربایجان شصت سال پیش در قلب میلیون ها هموطن آذری و سایر خلق های ایران بر افروخت ، امروز همچنان در دستور کار نیروهای ملی و دموکراتیک میهن مان قرار دارد.
Top