مسایل سیاسی روز

بدرود رفیق نور!

شوربختانه رفیق نوراحمد نور از مبارزان راه رهایی مردم زحمتکشِ افغانستان، دبیر کمیتهٔ مرکزی و عضو هیئت سیاسی “حزب دمکراتیک خلق افغانستان”، روز پنجشنبه ۱۴ دی­ماه /۴ ژانویه ۲۰۲۴، در کشور هلند در مهاجرت درگذشت. رفیق نور از پیشکسوتان پیکار آزادی‌خواهانه و پیشروِ مردم افغانستان، از هم‌رزمان رفیق ببرک کارمل، رئیس‌جمهور وقت افغانستان، و ازجمله بنیادگذاران “حزب دمکراتیک خلق افغانستان” بود.

رفیق نور در سال ۱۳۱۵ خورشیدی در خانواده­ای پشتون و بسیار ثروتمند به­دنیا آمد. رفیق با روی­گرداندن از تعلق به طبقهٔ خانواده‌اش  همگی استعداد­ و توانایی­هایش را در ‌خدمت مبارزه در راه منافع محرومان و زحمتکشان میهنش افغانستان به‌کار برد. او سراسر عمر آگاهانهٔ خویش را وقف پیکار در راه رهایی فرودستان جامعه کرد. رفیق نور در دانشگاه کابل تحصیل کرد و در سال ۱۳۴۲ به حزب وطن پیوست و پس از مدتی به‌همراه یارانش “حزب دمکراتیک خلق افغانستان” را بنیاد نهاد.

“حزب دمکراتیک خلق افغانستان” نزدیک به شش دههٔ پیش از این و در روز ۱۱ دی­ماه ۱۳۴۳ در کابل و در منزل شخصی نورمحمد تره­کی (­نخستین رئیس‌جمهور تاریخ افغانستان) با حضور رفقا ببرک کارمل، نوراحمد نور، و شماری دیگر از مبارزان و همراهان بنیاد گذارده شد.

رفیق نور در سال‌های دههٔ ۱۳۴۰ از سوی مردم قندهار به‌مقام نماینده انتخاب شد و به مجلس شورای ملی کشور راه یافت. او جزو چهار کاندیدای حزب دمکراتیک خلق افغانستان برای راه­یابی به مجلس شورای ملی دورهٔ دوازدهم بود. رفیق نور در آن هنگام به‌همراه هم‌رزمانش رفقا ببرک کارمل و دکتر آناهیتا راتب­زاد “فراکسیون چپ” مجلس شورای ملی را تشکیل دادند. رفیق نور نخستین وزیر داخلهٔ کشور افغانستان پس از به‌پیروزی رسیدن انقلاب ماه ثور در اردیبهشت­ماه ۱۳۵۷ بود. دوران وزارت او اما بسیار کوتاه بود و بیش از چند ماه نپایید. دورهٔ به‌قدرت رسیدن نورمحمد تره­کی و حفیظ­الله امین از جناح حزب “خلق” دربازهٔ زمانی پس از به‌پیروزی رسیدن انقلاب ثور- از اردیبهشت­ماه ۱۳۵۷ تا دی­ماه ۱۳۵۸- با رخدادهایی توفانی و برخوردهای بی­رحمانه نسبت به مخالفان، مردم عادی، و به‌ویژه اعضای حزب از “جناح پرچم” همراه بود. سیاست­های تندروانه، زورگویانه، وسرکوب­گرانهٔ دولت تره­کی- حفیظ­الله امین که با پیگردها، دستگیری­های گسترده، زندانی کردن­ها، شکنجه و اعدام مخالفان آمیخته بود، به ناخشنودی گسترده در میان مردم دامن زد. با گذشت ماه­های نخست پس از انقلاب و کاربست سیاست­های نابخردانه و تندروانه از سوی حکومت برآمده از انقلاب، جوانه­های نارضایتی در میان مردم گسترده و عمیق شد چندان که زمینه­های تشدید فعالیت “مجاهدین” و سرمایه­گذاری بیگانگان و پشتیبانی گسترده از این دارودسته و مداخله‌جویی در امور کشور را ممکن ساخت. در پی آغاز و بروز اختلاف­های شدید میان جناح “خلق” به‌رهبری نورمحمد تره­کی، رئیس­جمهور وقت کشور، و جناح “پرچم” به‌رهبری رفیق ببرک کارمل، رفیق نور از وزارت داخله برکنار و به خارج از کشور اعزام شد. سیاستِ دور کردن رهبرانِ شاخصِ جناح “پرچم” از کشور و جلوگیری از تأثیرگذاری آنان بر تحولات آتی کشور، سیاستی بود که در ابتدا و در نخستین ماه­های پیروزی انقلاب از سوی دولت وقت نسبت به رهبران جناح “پرچم” اِعمال شد آن‌گونه که در همان اوانِ کار رفقا ببرک کارمل، دکتر آناهیتا راتب­زاد، و نوراحمد نور به خارج از کشور فرستاده شدند. رفیق کارمل در مقام سفیر افغانستان به پراگ [پایتخت چکسلواکی]، رفیق راتب­زاد در مقام سفیر افغانستان به بلگراد [پایتخت یوگسلاوی] و رفیق نور نیز در مقام سفیرکبیرِ افغانستان به واشنگتن [پایتخت آمریکا] فرستاده شدند. البته  دوران سفیرکبیری او نیز کوتاه بود و چند ماه دیرتر او و دو رفیق دیگر از مسئولیت­های‌شان درمقام سفیر برکنار و به “خیانت ملی” متهم شدند. در پی بالا گرفتن سرکوب و پیگردها و قتل نورمحمد تره­کی و بی­ثبات شدن کشور و سرانجام ورود نیروهای نظامی اتحاد شوروی به افغانستان در پاییز ۱۳۵۸، رفقا ببرک کارمل و نوراحمد نور به کشور باز گشتند و تلاش کردند با متحد­کردن نیروهای مترقی و گردآوری نیرو، حفیظ­الله امین را که در رأس دولت قرار گرفته بود از قدرت برکنار کنند. به­هر روی، در سال­های بعد از سوی دولت­های رفقا ببرک کارمل و دکتر محمد نجیب­الله، و رفقایی همچون رفیق نوراحمد نور تغییرهایی در جهت با ثبات­ کردن اوضاع در افغانستان، بازیابی اعتماد ازدست­رفته و برقراری “آشتی ملی” صورت گرفت، شوربختانه با وجود همهٔ این تلاش­­ها کشور افغانستان به‌دلیل­هایی معین هم­اکنون در کنار ایران اسیر یکی از واپسگرا­ترین حکومت­­های جهان است. با به­قدرت رسیدن نیروهای واپسگرا در افغانستان نیروهای ترقی­خواه و چپ از نخستین گروه­های اجتماعی‌ای بودند که به‌ویژه آماج پیگرد و سرکوب قرار گرفتند و بسیاری از آنان همچون رفیق نور که توانستند از دشنهٔ مجاهدین جانِ سالم به­در برند، به‌ناچار از افغانستان گریختند و روی به تبعید آوردند. رفقا اما در تبعید نیز از مبارزه با رژیم­های واپسگرا و دست­نشاندهٔ بیگانگان و همچنین اشغالگران کشور از تلاش بازنایستادند. دغدغهٔ هموارهٔ رفقایی چون رفیق نور تلاش در مسیر به‌وجود آوردن همدلی و همراهی بین نیروهای ترقی‌خواه و چپ افغانستانی بود. رفیق نور بیش از شش دهه از عمر پربار ۸۷ ساله‌اش را در راه دفاع از منافع  زحمتکشان افغانستان و سازمان­دهی مبارزان انقلابی صرف کرد و منبع الهام و الگویی برای مباررزان راه رهایی زحمتکشان افغانستان بود. پیکر رفیق نور روز جمعه ۲۲ دی‌ماه ۱۴۰۲/ ۱۲ ژانویه ۲۰۲۴، دور از وطن، در شهر آمستردام، در جمع خانواده، رفیقان، و دوستدارانش به‌خاک سپرده شد.

حزب تودهٔ ایران درگذشت رفیق نوراحمد نور را به خانوادهٔ ارجمند او و به همهٔ بازماندگان رفیق و همچنین به تمامی رفقا، یاران، و رهروان راه رفیق نور و رهایی توده‌های زحمتکش افغانستان تسلیت می‌گوید. یاد رفیق نور همواره گرامی و راهش پررهرو باد!

به نقل از «نامۀ مردم»، شمارۀ ۱۱۹۹، ۲۵ دی  ۱۴۰۲

 

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا