گسترش پایگاه جاسوسی سرّی بریتانیا در نزدیکی ایران

در پی افزایش احتمال وقوع جنگی ویرانگر با ایران، یک ایستگاه جاسوسی “ستاد اطلاعاتی دولت بریتانیا” (GCHQ) در خاورمیانه در حال گسترش است

* کابل‌های مخابراتی زیردریایی بین عمان و استرالیا در حال نصب است که از پایگاه نظامی بریتانیا در جزیرهٔ دیه‌گو گارسیا گذر خواهد کرد

* فعالان سیاسی در تبعید هشدار داده‌اند که بریتانیا احتمالاً از عمان به‌عنوان پایگاهی برای اجرای عملیات علیه حوثی‌ها در یمن استفاده خواهد کرد

بر اساس گزارش رسانه خبری دی‌کلسیفاید (Declassified)، در دو سال گذشته عملیات گستردهٔ ساختمانی در یک پایگاه جاسوسی بریتانیا در نزدیکی ایران در جریان بوده است. تصویرهای ماهواره‌یی نشان می‌دهد که در یکی از مراکز “ستاد اطلاعاتی دولت بریتانیا” (GCHQ) در عمان، که حکومت خودکامه‌ای طرفدار بریتانیا دارد و بین ایران و یمن واقع است، مدتی است که عملیات ساختمانی گسترش این پایگاه در جریان است. در منطقه‌ای که بریتانیا برای رودررویی با حوثی‌های یمن و رژیم ایران زیر نظر دارد، این مرکز احتمالاً نقشی محوری ایفا خواهد کرد. حوثی‌ها و جمهوری اسلامی ایران هر دو با حمایت غرب از نسل‌کشی اسرائیل در غزه ابراز مخالفت کرده‌اند.

رهبران حوثی‌ها سوگند خورده‌اند تا زمانی که بنیامین نتانیاهو حمله به فلسطینی‌ها را متوقف نکند، از تردد کشتی‌های مرتبط با اسرائیل در دریای سرخ جلوگیری کنند. سه‌شنبه شب گذشته، ۹ ژانویه (۱۹ دی)، نیروی دریایی بریتانیا چند پهپاد حوثی‌ها در دریای سرخ را سرنگون کرد. همچنین، گرانت شاپس، وزیر دفاع بریتانیا، روز چهارشنبه ۱۰ ژانویه اعلام کرد که باید منتظر حمله‌های احتمالی بریتانیا در یمن بود.

در سراسر عمان، یک‌هزار سرباز بریتانیایی و سه مرکز “ستاد اطلاعاتی دولت بریتانیا” مستقر است. یکی از این مراکز در ساحل جنوبی عمان در نزدیکی شهر صلاله و در فاصله حدود ۱۲۰ کیلومتری یمن واقع است. وجود این مرکز، با نام رمزی “کلارینت”، در افشاگری‌های اطلاعاتی ادوارد اسنودن در سال ۲۰۱۴ فاش شد. دی‌کلسیفاید نخستین عکس‌های کلارینت با ساختمان‌های کُره‌شکل آن را در سال ۲۰۲۰ منتشر کرد. در این عکس‌ها دیده می‌شد که این ساختمان‌ها از نظر اندازه شبیه به ساختمان‌هایی‌اند که در دیگر مراکز ستاد اطلاعاتی دولت بریتانیا دیده می‌شود. در تصویرهای ماهواره‌یی جدیدتر، ساخت‌وساز گستردهٔ این مرکز در محوطهٔ ۱٫۴ کیلومتری آن، عملیات ساختمانی دو ساختمان جدید، و پی‌ریزی دو ساختمان دیگر دیده می‌شود. مساحت بزرگ‌ترین ساختمان جدید برابر با مساحت شش زمین بازی تنیس است و به‌نظر می‌رسد چندطبقه باشد. سخنگوی ستاد اطلاعاتی دولت بریتانیا در پاسخ به یافته‌های دی‌کلسیفاید گفت: “نمی‌توانیم در مورد مسائل عملیاتی اظهارنظر کنیم.”

کابل‌های ارتباطی زیر دریا

در نقشه‌های دریانوردی دیده می‌شود که پایگاه کلارینت در یکی از معدود نقاط عمان قرار دارد که کابل‌های زیردریایی وارد خشکی می‌شود. محل این کابل‌ها را باید روی نقشه‌ها و نمودارها مشخص کنند تا از آسیب لنگر کشتی‌ها در امان باشند. این کابل‌های چندلایه حاوی کابل‌های فیبر نوری برای ارتباط اینترنتی بین‌قاره‌یی‌اند و به ستاد اطلاعاتی دولت بریتانیا این امکان را می‌دهند که بتواند به ترافیک اینترنتی سراسر جهان رخنه کند. اکنون یک کابل ارتباطی ۱۰ هزار کیلومتری جدید به نام کابل عمان-استرالیا بین دو شهر صلاله (در عمان)‌ و پرت (در استرالیا) در حال احداث است.

این کابل‌گذاری، که در ابتدا بخشی از پروژهٔ تجاری شرکتی استرالیایی به نام سابکو بود، از مسیر پایگاه نظامی مشترک آمریکا و بریتانیا در جزیرهٔ مرجانی دیه‌گو گارسیا در اقیانوس هند عبور می‌کند. ارتش آمریکا ۳۰۰ میلیون دلار پرداخت کرده است که این کابل‌گذاری، در عملیاتی با نام “موج بزرگ”، از طریق دیه‌گو گارسیا انجام شود. این جزیره بخشی از جزایر چاگوس است که در دههٔ ۱۹۶۰ بریتانیا مردم بومی آن را بیرون راند تا در ازای گرفتن تخفیف از آمریکا در خرید زیردریایی‌های هسته‌یی، به آمریکا امکان بدهد در آنجا پایگاه نظامی برپا کند. این پایگاه مقر اصلی نیروهای آمریکایی برای حمله به عراق و افغانستان بود. پیش‌بینی شده است که در صورت وقوع جنگ با ایران، پنتاگون از این پایگاه استفاده خواهد کرد. نصب کابل فیبر نوری به این معنی است که این پایگاه، برای تماس با خشکی، دیگر به ارتباط ماهواره‌یی متکی نخواهد بود.

شهر پرت در غرب استرالیا، که یک سر این کابل در آنجا قرار دارد، اهمیت جغرافیایی فزاینده‌ای یافته است. سال گذشته، بریتانیا در بخشی از پیمان امنیتی بحث‌برانگیز اوکوس (AUKUS) بین استرالیا و بریتانیا و آمریکا، مجوز استقرار برخی از زیردریایی‌های هسته‌یی‌اش در این بندر را به‌دست آورد. نیروی دریایی این کشور نیز امکان یافت گشت‌زنی زیردریایی در نزدیکی چین را افزایش دهد.

حضور ستاد اطلاعاتی دولت بریتانیا در عمان

در بزرگراه صلاله، که سومین شهر بزرگ عمان است، خودروها با حرکت به‌سوی شرق از میان نخلستان‌ها می‌گذرند و به میدان “مامورا” می‌رسند. سپس، بعد از این میدان، در سمت راست، از میان محوطهٔ کاخ سلطنتی و پایگاه وسیع نظامی “رازات” عبور می‌کنند. پس از حدود دو کیلومتر، یک جادهٔ خاکی دیده می‌شود که بلوک‌های سیمانی و یک ایست بازرسی پلیس از آن محافظت می‌کند. بیشتر رانندگان این جاده را نادیده می‌گیرند و در امتداد مسیر ساحلی از کنار آن می‌گذرند تا به پارک آبی “هاوانا” یا استراحتگاه ساحلی “روتانا” بروند. در این جاده، مجموعهٔ ساختمانی بی‌نام‌ونشانی قرار دارد که با آنتن‌های رادیویی بلند و یک کرهٔ سفید غول‌پیکر از اطرافش متمایز است.

اخیراً در نقشهٔ گوگل این منطقه به نام “عمان-تل” مشخص شده است. ولی این مرکز چیزی بیش از بخشی از شرکت تلفن دولتی عمان است. این مجموعهٔ ساختمانی در واقع پوششی برای یک مرکز جاسوسی است. بر اساس پرونده‌های اطلاعاتی آمریکا که ادوارد اسنودن فاش کرده است، تأسیساتی با این مشخصات همان کلارینت است؛ مکانی که جاسوسان انگلیسی در آن سرگرم جمع‌آوری داده‌های میلیون‌ها کاربر اینترنتی در سراسر منطقهٔ خلیج فارس‌اند.

اسنودن انتشار این افشاگری را به روزنامهٔ انگلیسی گاردین سپرد، ولی این روزنامه هیچ جزئیاتی از تأسیسات ستاد اطلاعاتی دولت بریتانیا در عمان منتشر نکرد. افراد این اداره برای مطمئن شدن از اینکه اطلاعات افشاشده از بین برده خواهد شد، به دفتر گاردین در لندن رفتند. اما بعد، این اطلاعات را دانکن کمپبل، روزنامه‌نگار تحقیقی، در وب‌سایت خبری تخصصی فناوری اطلاعات به نام رجیستر (The Register) افشا کرد.

این افشاگری برای مردم عمان تأییدکنندهٔ چیزی بود که بسیاری به آن مشکوک بودند: سرویس‌های اطلاعاتی بریتانیا در دستگاه امنیتی کشورشان (عمان) ادغام شده‌اند و به همان اندازه که دشمنانشان را رصد می‌کنند، آنها را نیز زیر نظر دارند. سرکوب در عمان امری عادی است. عمان جایی است که فعالیت همهٔ حزب‌های سیاسی در آن ممنوع است و رسانه‌های مستقل زیر فشار سانسور و خفقان فعالیت محدودی دارند. بر اساس تازه‌ترین شاخص آزادی مطبوعات جهان که گروه کارزار گزارشگران بدون‌مرز منتشر کرده است، در بین ۱۸۰ کشور جهان، عمان از این لحاظ در رتبهٔ ۱۵۵ قرار دارد. عمان عملاً بهترین دولت تابع سیاست‌های بریتانیا در منطقه است. دستگاه اطلاعاتی این کشور به‌کمک افسران بریتانیایی و با استخدام بازنشستگان ستاد اطلاعاتی دولت بریتانیا ایجاد شد. تا سال ۱۹۹۳، یکی از کارمندان ام‌آی۶- سازمان اطلاعات مخفی بریتانیا (MI6)- آن را اداره می‌کرد. این دستگاه در ابتدا “اداره پژوهشی عمان” نام داشت و سپس به “سرویس امنیت داخلی” تغییر نام داد که دفتر سلطنتی اداره‌اش می‌کرد. مدیر این دفتر ژنرال سلطان بن محمد نعمانی است که در مقام کارمند دولتی خوب “خدمت” کرده و توانسته است منزل ۱۶ میلیون پوندی “جان تری”، کاپیتان سابق تیم فوتبال چلسی و تیم ملی انگلستان را در نزدیکی لندن بخرد. در سال ۲۰۲۱، تظاهراتی علیه فساد سراسر عمان را فرا گرفت که مخفیانه، در خلال راه‌پیمایی مورد تأیید دولت در حمایت از فلسطین، سازمان‌دهی شده بود.

همبستگی با فلسطین

حمایت عمان از غزه همچنان ادامه دارد، به‌طوری که اتحاد سلطان آن کشور با بریتانیا را به خطر انداخته است. مخالفت و رودررویی عمانی‌ها با حضور نیروهای بریتانیایی در پایگاه ناو هواپیمابر بریتانیایی در بندر الدُقم آغاز شده است. در فیلمی از سالن غذاخوری شهرک رنسانس، یک مرد عمانی به پنج سرباز انگلیسی که سر میز نشسته‌اند می‌گوید: “کشور شما طرفدار اسرائیل است. شما باید از اینجا بروید. وقت آن است که از اینجا بروید، کثافت‌ها”! این مرد عمانی به‌خاطر فرستادن دو کشتی نیروی دریایی بریتانیا در حمایت از اسرائیل پس از حمله ۷ اکتبر، از ریشی سوناک (نخست‌وزیر بریتانیا) انتقاد کرد. همین باعث شد که جیمز هیپی، وزیر دفاع بریتانیا، به پارلمان بگوید: “ما از برخورد با کارکنانمان در عمان اطلاع داریم. حفظ امنیت نیروهای مسلح ما اهمیت زیادی دارد و دائم بررسی می‌شود.”

محمد فزاری، روزنامه‌نگار تبعیدی عمانی و سردبیر نشریه “مواطن”، به دی‌کلسیفاید گفت: “اگر علیه شورشیان حوثی اعلام جنگ شود، بریتانیا بدون شک از عمان به‌عنوان پایگاه استفاده خواهد کرد. در درگیری‌های متعدد منطقه‌یی، عمان همواره پایگاهی برای نیروهای نظامی بریتانیا بوده است”. به‌نظر فزاری، عمانی‌ها “آشکارا با آرمان فلسطین همسو هستند” و “اگر آشکار شود که از این پایگاه‌های نظامی برای حمایت از رژیم اشغالگر اسرائیل استفاده می‌شود، مخالفت عمانی‌ها با حضور بریتانیا در این کشور بیشتر خواهد شد.”

نبهان حنشی، فعال تبعیدی و مدیر مرکز حقوق بشر عمان، گفت که در مورد استفاده احتمالی از پایگاه ستاد اطلاعاتی دولت بریتانیا در عمان برای فعالیت‌های مغایر با منافع مردم عادی عمان، به‌ویژه بخشی از مردم که حامی فلسطینیان‌اند، نگرانی‌هایی وجود دارد. او افزود: “این نگرانی واقعی وجود دارد که بریتانیا، در حمایت از حمله‌های اسرائیل علیه حماس، عمان را برخلاف خواست مردم به‌عنوان شریک و متحد اسرائیل معرفی کند.”

به نقل از «نامۀ مردم»، شمارۀ ۱۱۹۹، ۲۵ دی  ۱۴۰۲