در کنفرانس امنیتی مونیخ چه گذشت!
کنفرانس امنیتی مونیخ امسال نیز مانند سال‌های پیش در ماه فوریه، در روزهای ۲۷ تا ۲۹ بهمن، در مونیخ، آلمان، برگزار شد. این کنفرانس در سال ۱۹۶۳ (۱۳۴۲) در مونیخ با نام «رویارویی بین‌المللی مطالعات نظامی» پایه‌گذاری شد. بنیادگذار این کنفرانس اِوالد-هاینریش فون کلایست، ناشر و افسر سابق نیروهای مسلح نازی بود که گفته می‌شود قصد ترور آدولف هیتلر را داشته است. این کنفرانس در چند سال اول با شرکت انگشت‌شمار نمایندگان آلمان و آمریکا و به‌طور کلی اعضای ناتو برگزار شد. به نوشتهٔ وب‌سایت کنفرانس امنیتی مونیخ، «گفت‌وگوها در مونیخ بر سیاست کشورهای غربی در چهارچوب گسترده‌تر رودررویی “جنگ سرد” متمرکز بود.»
برگزارکنندهٔ کنونی کنفرانس امنیتی مونیخ سازمانی خصوصی به همین نام است که در سال ۲۰۱۱ تأسیس شده است. هزینه فعالیت‌های این سازمان را بیش از همه وزارت دفاع آلمان و صنایع تسلیحاتی تأمین می‌کنند. این سازمان تشکیلات گسترده‌ای دارد و ده‌ها (و بلکه صدها) نفر در بخش‌های متعدد آن، از جمله در برگزاری نشست‌های همفکری در طول سال، کار می‌کنند. رئیس کنونی سازمان کنفرانس امنیتی مونیخ کریستف هیوسگن آلمانی است که پیش از این سمت‌های متعددی در دولت آلمان مانند سفیر آلمان در فرانسه و سازمان ملل متحد داشته و سال‌ها مشاور سیاست خارجی آنگلا مرکلا بوده ست. گرچه قدرت‌های اروپای غربی و آمریکا همچنان اصلی‌ترین شرکت‌کنندگان در این کنفرانس‌اند- همان‌طور که در ناتو است- از زمان فروپاشی اتحاد شوروی و دولت‌های سوسیالیستی اروپای شرقی شرکت‌کنندگان بسیار دیگری از سراسر جهان به این کنفرانس دعوت شده‌اند. گرچه در کنفرانس امسال نماینده‌ای از ایران حضور نداشت، نمایندگان رسمی جمهوری اسلامی ایران پیش از این بارها در این کنفرانس شرکت کرده‌اند. برای مثال، علی لاریجانی، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی ایران دو بار در سال های میانه دهه ۱۳۸۰ و همچنین در سال ۱۳۸۷ در مقام رپس وقت مجلس شورای اسلامی، با شرکت برنامه‌ریزی‌شده در این کنفرانس، و در چهارچوب برنامه‌های اصلی و حاشیه‌یی آن، دربارهٔ برنامهٔ هسته‌یی ایران صحبت کرد. او در این کنفرانس مذاکراتی کلیدی نیز دربارهٔ روابط دیپلماتیک-اقتصادی بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا و اتحادیه اروپا داشت.
اغلب نمایندگان شرکت‌کننده در این کنفرانس از رهبران نظامی، مدیران عامل صنایع تسلیحاتی، و وزیران دفاع و وزیران خارجه‌اند، گرچه شماری از فعالان صلح و محیط‌زیست و حقوق بشر به آن دعوت می‌شوند. کنفرانس مونیخ یکی از گردهمایی‌های بین‌المللی در عرصه امنیت جهانی شده است و به‌دلیل تشابه آن با مجمع جهانی اقتصاد، آن را داووس امنیتی نیز می‌نامند. گفتنی است که در کنفرانس امنیتی مونیخ تصمیم‌های جمعی گرفته نمی‌شود یا بیانیهٔ مشترک صادر نمی‌شود، بلکه شیوهٔ کار بیشتر بر اساس مشورت و تبادل‌نظر است. موضوع‌های اصلی در نشست‌های سه‌روزهٔ شصتمین کنفرانس امنیتی مونیخ اینها بود: چالش‌های امنیتی جهانی، نظم بین‌المللی، مناقشه‌ها و بحران‌های منطقه‌یی، و اروپا در جهان. در جلسه‌ها و میزگردهای متعدد کنفرانس امسال، که بی‌تردید تحت تأثیر جنگ و بمباران‌های خونین جاری در غزه و اوضاع نابسامان جهان بود، به موضوع‌های گوناگونی پرداخته شد که برخی از آنها چنین بود: رقابت قدرت‌های بزرگ و وابستگی‌ها در زنجیرهٔ تأمین (از جمله در منابع معدنی)، ناامنی غذایی، تأمین امنیت آب برای توسعهٔ پایدار، امنیت هسته‌یی اروپا، آمریکا در جهان، خشونت جنسی به‌مثابهٔ سلاح، بداطلاع‌رسانی، تولید نظامی در اروپا، موج پناهندگی و مهاجرت، هوش مصنوعی و اثر آن در ژئوپلیتیک، امنیت هسته‌یی جهان و ساعت آخرالزمان، پیمان جدید برای بیماری‌های همه‌گیر، گذار از سوخت‌های فسیلی، مدیریت فناوری در اروپا و آمریکا، طرح بازیابی جامع اوکراین، برگزاری انتخابات متعدد در سال ۲۰۲۴، امنیت سایبری در عصر هوش مصنوعی، آیندهٔ اوکراین و امنیت اروپا و آمریکا، ایجاد ائتلاف نظامی در اروپا، نقش کشورهایی مانند آلمان و چین در جهان، اطلاح شورای امنیت سازمان ملل متحد، امنیت در منطقهٔ هند و چین، مسئلهٔ سودان (و هائیتی)، تلاش برای پیروزی اوکراین، مسئلهٔ دریای سرخ، آیندهٔ روسیه، صداهای مقاومت مدنی، ثبات و صلح در خاورمیانه و ضرورت کاهش تنش‌ها، دیدگاه اسرائیل در خاورمیانه، آیندهٔ روابط اسرائیل و فلسطین.
در کنفرانس امسال نیز مانند هر سال شخصیت‌های شناخته‌شده‌ای شرکت داشتند که در جلسه‌های و میزگردها سخنرانی کردند. از آن جمله بودند: جوزپ بورل، ملانی جولی، هیلاری کلینتون، اسحاق هرتزوک، محمد اشتیه، فیصل بن فرحان آل سعود، محمد بن عبدالرحمان آل ثانی، هانا نیومن، نانسی پلوسی، سوبرامانیام جایشانکار، آنتونی بلینکن، آنالینا بربوک، وانگ یی، اورسولا فون در لاین، ینس استولتنبرگ، ولودیمیر زلنسکی، اولاف شولتز، دیوید کامرون، جان کری، کامالا هریس، گوستاوو پدرو اورگو، و آنتونیو گوترش.
سخنران افتتاحیهٔ کنفرانس امسال آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، بود که با میزگرد «نظم جهانی مفید برای همه» دنبال شد. او در سخنانش گفت که «متأسفانه اوضاع جهان [از سه سال پیش تا کنون] پیچیده‌تر و خطرناک‌تر شده است.» او پنج عامل را دلیل پیدایش این وضع دانست: «اول، گسترش و تعمیق شکاف‌های ژئوپلیتیک، که اغلب شورای امنیت را فلج می‌کند؛ دوم، بحران‌ها و گسترش درگیری‌ها با شرکت قدرت‌های منطقه‌یی و جهانی؛ سوم، تهدید تروریسم جهانی، از جمله از طرف داعش و القاعده؛ چهارم، تهدیدهای امنیتی غیرمتعارف ناشی از افزایش فقر، بحران اقلیمی، و همه‌گیری کووید؛ و پنجم، سوءاستفاده از فناوری دیجیتال برای آسیب رساندن به دیگران، از حمله‌های سایبری گرفته تا سلاح‌های مبتنی بر هوش مصنوعی و جنگ‌های ترکیبی آنلاین و در میدان جنگ». او در صحبت‌هایش گفت: «امروز وضعی پیش آمده است که بازیگران دولتی و غیردولتی گمان می‌کنند بدون پاسخگویی هر کاری بخواهند می‌توانند بکنند. […] تهدید امنیت جهانی امروزه [در مقایسه با زمان جنگ سرد سابق] پیچیده‌تر و احتمالاً بسیار بیشتر است». او افزود: «احترام به قوانین بین‌المللی، اعتمادسازی، و گفت‌وگو [برای حل‌وفصل اختلاف‌ها] حیاتی است.» او صحبت‌هایش را با این سخنان به پایان برد: «همهٔ این تهدیدها خطری جدی برای حقوق بشر و دموکراسی است. ما به تلاش بیشتر در دیپلماسی برای تأمین صلح، به تلاش بیشتر در ارادهٔ سیاسی برای تأمین صلح، و به تلاش بیشتر در سرمایه‌گذاری برای تأمین صلح نیاز داریم.»
در جریان برگزاری کنفرانس امسال، وانگ یی، وزیر خارجه چین، در دیدار با ملانی جولی، همتای کانادایی‌اش، با توجه به ادعاهای دولت کانادا در مورد دخالت چین در امور داخلی آن کشور از کانادا خواست که تبلیغ «تئوری تهدید چین» را متوقف کند. به گزارش خبرگزاری‌ها، وانگ یی در سخنرانی‌اش در جمع ۱۸۰ نفر از سران کشورها وعده داد که چین نیرویی برای ثبات در جهان خواهد بود.
محمد بن عبدالرحمان آل ثانی، وزیر خارجه قطر، در این نشست بر توقف بدون پیش‌شرط جنگ در غزه تاکید کرد و گفت: «معتقدیم توقف جنگ چیزی است که به بازگشت زندانیان به خانه‌هایشان منتهی می‌شود.» اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، نیز در سخنرانی‌اش گفت که موافقت با تأسیس کشور فلسطین پاداشی است به حماس برای جنگی که با اسرائیل آغاز کرد. او خطاب به حکومت ایران گفت: «اگر بخواهیم پیروز شویم و بر این حکومت شیطانی و عوامل آن غلبه کنیم، باید به سمت ایفای نقش اسرائیل در منطقه حرکت کنیم- با توافقی بزرگ با متحدان منطقه‌یی‌مان از جمله عربستان سعودی.» محمد اشتیه، نخست‌وزیر تشکیلات خودگردان فلسطین، نیز در صحبت‌هایش فرار فلسطینیان از گذرگاه رفح در جنوب نوار غزه به سمت مصر را، پس از حمله اسرائیل به این منطقه، غیرممکن خواند و گفت: «مصر به هیچ‌کس اجازه نمی‌دهد از مرز عبور کند. ما نیز خواهان چنین چیزی نیستیم[…] باید به آنها اجازه داد به خانه‌هایشان بازگردند.» او همچنین درمورد راندن اجباری مردم به‌زور نظامی به سمت مصر به نتانیاهو هشدار داد و گفت: «ما و مصر داریم به‌طور جدی روی این موضوع کار می‌کنیم که اجازه چنین چیزی را ندهیم.» محمد اشتیه دربارهٔ همکاری با حماس نیز گفت: «ما آماده تعامل هستیم، اگر حماس نخواهد، این موضوع دیگری است. ما به اتحاد فلسطینیان نیاز داریم. […] حماس برای آنکه بخشی از این اتحاد باشد باید پیش‌نیازهایی را برآورده کند.»
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در سخنرانی‌اش در روز شنبه در گردهمایی ۱۸۰ نفر از رهبران و وزیران دفاع کشورهای جهان باز هم از قدرت‌های غربی درخواست ارسال تسلیحات و تجهیزات نظامی مانند جمله موشک‌های دوربرد و گلولهٔ توپ کرد. در حالی که قدرت‌های غربی همچنان به تسلیح و تجهیز اوکراین و شعل‌ور نگه داشتن جنگ ادامه می‌دهند، وزیران خارجه کشورهای گروه ۷ در جریان کنفرانس امسال در مونیخ بیانیه‌ای منتشر کردند و از جمهوری اسلامی ایران خواستند که به حمایت نظامی از روسیه پایان دهد و جنگ روسیه و اوکراین را تشدید نکند. همچنین، گروه ۷ در این بیانیه از همهٔ کشورها خواستند که از تأمین قطعات یا دیگر اجزا و لوازم برای برنامه پهپادی ایران خودداری کنند. ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو، روز جمعه ۲۷ بهمن در کنفرانس مونیخ، در نشستی همراه با اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، گفت که دو سال پس از آغاز جنگ در اوکراین، این کشور «برای آزادی و استقلال می‌جنگد که این «بیش و پیش از هر چیز به‌دلیل دلاوری مردم اوکراین است که حمایت نظامی و اقتصادی اروپا و آمریکای شمالی امکان آن را فراهم کرده است. خشنودم که شورای اروپا ارسال بستهٔ کمکی مهم جدیدی به اوکراین را تصویب کرده است و توقع دارم که آمریکا نیز همین کار را کند.» به گزارش وب‌سایت ناتو، دبیرکل ناتو در صحبت‌های روز شنبه در میزگردی با شرکت نخست‌وزیر استونی نیز گفت: «این ائتلاف [ناتو] هرگز صلح را مسلّم فرض نمی‌کند، ولی هیچ تهدید نظامی قریب‌الوقوعی علیه هیچ‌یک از متحدان ناتو وجود ندارد.» او با اشاره به افزایش بی‌سابقهٔ هزینه‌های دفاعی ناتو و تولید تسلیحات، این افزایش را «نمونه‌ای از نحوهٔ تطبیق ناتو با دنیای خطرناک» کنونی دانست. او در مورد اوضاع اوکراین از متحدان اروپایی و کانادا تشکر کرد که کمک به اوکراین را افزایش داده‌اند و بار دیگر تکرار کرد که «ضرورت مبرم و حیاتی» دارد که آمریکا نیز کمک‌هایش را افزایش دهد. در آخرین روز کنفرانس امنیتی مونیخ (یکشنبه ۲۹ بهمن)، ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو، تأکید کرد که «جهان خطرناک‌تر شده است، اما ناتو قوی‌تر شده است.»
به نقل از «نامۀ مردم»، شمارۀ ۱۲۰۲، ۷ اسفند ۱۴۰۲
