پویه پیدایش سندیکاهای کارگری در ایران- بخش هجدهم “شورای متحدهٔ مرکزی”، جایگاه، و دستا‌وردهای تاریخی‌اش
پویه پیدایش سندیکاهای کارگری در ایران- بخش هجدهم
“شورای متحدهٔ مرکزی”، جایگاه، و دستا‌وردهای تاریخی‌اش
شکل‌گیری و فعالیت شورای متحده مرکزی، اتحادیه کارگران و زحمتکشان ایران، دستا‌ورد عظیم مبارزات طبقه کارگر ایران است. با وحدت کامل جنبش سندیکایی شورای متحده کارگری ایجاد شد و بیش از ۳۰۰ هزار تن از کارگران ایران زیر پرچم شورای متحده متشکل شده و این سازمان سراسری سندیکای کارگران ایران یکی از نیرومندترین سازمان‌های سندیکایی در مقیاس منطقه و قاره آسیا در آن تاریخ بود. شورای متحده مرکزی در سال ۱۳۲۵ مورد شناسایی فدراسیون جهانی سندیکاهای کارگری قرار گرفت و به‌عنوان یگانه مرکز سندیکایی اصیل و واقعی در ایران به‌عضویت فدراسیون جهانی سندیکاهای کارگری درآمد. رفیق جان‌باخته مهدی کیهان در خصوص حمایت حزب‌های معتبر سیاسی در داخل کشور از شورای متحده مرکزی ازجمله نوشته است: “در داخل کشور نیز کلیه احزاب معتبر سیاسی: حزب تودهٔ ایران، حزب ایران، حزب سوسیالیست ایران، حزب جنگل، و فرقه دمکرات آذربایجان، شورای متحده مرکزی اتحادیه‌های کارگران و زحمتکشان ایران را به‌عنوان یگانه مرکز سندیکایی کارگران و زحمتکشان ایران به‌رسمیت شناختند. دولت و وزارت وقت کار که ایجاد آن محصول مبارزات طبقه کارگر و توسعه جنبش سندیکایی در ایران بود، به‌شناسایی نقش شورای متحده مرکزی ناگزیر شدند و حق نمایندگی در شورای عالی کار به شورای متحده مرکزی داده شد. بدین‌سان در مدت کوتاهی تشکل صنفی کارگران ایران رسمیت بین‌المللی یافت و در داخل کشور در کنار حزب تودهٔ ایران، شورای متحده به قدرت سرنوشت‌ساز به‌سود زحمتکشان بدل گردید” (به‌نقل از: “دنیا”، شماره ۲، سال ۱۳۵۹، صص ۳۲ و ۳۳).
خدمات و دستا‌وردهای شورای متحده مرکزی دارای اهمیت تاریخی‌است. از دستا‌وردهای شورای متحده مرکزی می‌توان به تدوین لایحه‌ای در سال ۱۳۲۳ خورشیدی اشاره کرد که درآن ۸ ساعت کار در روز، دو هفته مرخصی سالانه با استفاده از حقوق، ۶ هفته مرخصی زنان کارگر باردار، منع استفاده از کار کودکان کم‌تر از ۱۲ سال و شکل‌گیری تامین بیمه‌های اجتماعی بود. سازماندهی تشکیلات منسجم صنفی – سندیکایی طبقه کارگر و نقش بی‌بدیل حزب تودهٔ ایران باعث شد در سال ۱۳۲۵ قانون کار به‌تصویب برسد که علاوه بر مواردی در لایحه سال ۱۳۲۳ ذکر شده بود، روز اول ماه مه را نیز به‌عنوان جشن همبستگی بین‌المللی زحمتکشان به‌رسمیت شناخته و آن را تعطیلی رسمی با مزد اعلام کرد.
نکته بسیار مهم در این زمینه اشاره به این واقعیت است که در پرتو مبارزه متشکل کارگران و زحمتکشان تحت رهبری حزب تودهٔ ایران و سازمان سندیکایی مستقل آن‌ها یعنی شورای متحده مرکزی عقد قراردادهای دسته‌جمعی یکی از دستا‌وردهای مهم این دوران به‌شمار می‌آید. در واقع قانون کار که در اردیبهشت ماه ۱۳۲۵ به‌شکل تصویب‌نامه تنظیم و ابلاغ شد، دستا‌وردهای مندرج در پیمان‌های دسته‌جمعی را مورد تاکید و تثبیت قرار داد. رفیق جان‌باخته حسین جودت در پژوهش ارزنده‌اش با عنوان: “حزب توده ایران و جنبش سندیکایی کارگران ایران”، دراین خصوص می‌نویسد: “پس از جنگ دوم جهانی با گسترش جنبش دمکراتیک در آذربایجان و کردستان و رشد بی‌نظیر جنبش سندیکایی در سراسر ایران، کارگران شرکت نفت جنوب توانستند به‌رهبری حزب تودهٔ ایران و شورای متحدهٔ مرکزی، اتحادیه‌های خود را تشکیل داده، یکبار دیگر با دست زدن به اعتصابات دامنه‌دار، مسئله تصویب قانون کار را مطرح سازد. علی‌رغم توطئه‌هایی که به‌دست امپریالیسم و ارتجاع علیه تدوین و تصویب قانون کار چیده شده بود، طبقه کارگر موفق گردید نخستین قانون کار را به‌شکل تصویب‌نامه در اردیبهشت ماه ۱۳۲۳ به‌دست آورد. … همچنین کارگران برای آنکه خواست مشروع خود را به‌تحقق برسانند به اعتصاب و تظاهرات دست زدند و سرانجام در سال ۱۳۲۴ مجلس را به‌تصویب بیمه درمانی کارگران وادار ساختند” (به‌نقل از: کتاب “چهل سال در سنگر مبارزه”، پژوهش: “حزب توده ایران و جنبش سندیکایی کارگران ایران، نوشتهٔ حسین جودت، صفحه ۱۳۰).
شورای متحده مرکزی همواره برای تامین منافع صنفی و رفاهی کارگران و زحمتکشان پیگیرانه می‌کوشید. در این زمینه بهره‌گیری از سلاح کارآمد اعتصاب نقشی محوری را در اقدام‌های شورای متحده مرکزی داشت. جنبش اعتصابی در این دوره نیز به‌مثابه سلاح کارای کارگران مورد استفاده قرار می‌گرفت. درهمین دوره با رهبری شورای متحده مرکزی اعتصاب‌هایی گسترده سازماندهی شد. کارگران صنعت نفت پا به میدان مبارزه گذارده بودند و با اعتصاب‌های متعدد و سازماندهی‌شده‌شان پیش‌آهنگ مبارزات ملی و ضدامپریالیستی مردم ایران شدند. در شماره‌های بعد به این مجموعه اعتصاب‌ها خواهیم پرداخت.
به نقل از ضمیمۀ کارگری «نامۀ مردم»، شمارۀ ۸۴، ۳ اردیبهشت ۱۴۰۳
