مقایسه حداقل حقوق کارگران با سکۀ بهار آزادی از سال ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۳
حمید ترابی
در سال ۱۳۵۷ در شرایطی که حداقل دستمزد ماهانۀ کارگران ۶۳۰ تومان بود، هر سکه طلا ۴۲۰ تومان قیمت داشت. در آن سال با حداقل حقوق می‌شد یک و نیم سکه بهار آزادی خرید. در سال ۱۴۰۳ یک کارگر با حداقل حقوقش تنها می‌تواند ۰٫۱۶ (شانزده صدمِ) یک سکه بخرد.
از چهل‌وپنج سال پیش تا امروز با حداقل دستمزد چند سکه می‌توانستیم بخریم؟
یکی از شاخص‌هایی که نشان می‌دهد وضعیت اقتصادی قشر حقوق‌بگیر جامعه چقدر تغییر کرده است، هم‌سنجی میزان حداقل دستمزد سالیانه با قیمت سکۀ بهار آزادی در آن سال است. این مقایسه نشان می‌دهد که از این نظر امسال در بدترین وضعیت در تاریخ جمهوری اسلامی قرار گرفته‌ایم و در سال ۵۷ بهترین دوران قیمت سکه بهار آزادی بود. در سال ۱۳۵۷ در شرایطی که حدقل دستمزد ماهانۀ کارگران ۶۳۰ تومان بود، هر سکه طلا، ۴۲۰ تومان قیمت داشت. این بدین معنا بود که آن زمان هر کارگر با حداقل دستمزد ماهیانه خود می توانست معادل ۱٫۵ (یک و نیم) سکه طلا خریداری کند. در سال ۱۳۵۸ که نخستین سال پس از پیروزی انقلاب بود، در شرایطی که حدقل دستمزد ماهانۀ کارگران ۱۷۰۱ تومان بود، هر سکه طلا ۱۳۰۰ تومان قیمت داشت. این بدین معنا بود که آن زمان هر کارگر با حداقل دستمزد ماهیانه خود می‌توانست معادل ۱٫۳ (یک و سه دهم) سکه طلا خریداری کند. اما دقیقاً از سال بعد از آن یعنی سال ۱۳۵۹ ورق برگشت و قیمت سکه طلا از حداقل دستمزد بیشتر شد. در سال ۱۳۵۹ جنگ عراق و ایران شروع شد و هشت سال طول کشید. عمده این دوران به‌ریاست‌جمهوری خامنه‌ای و نخست‌وزیری موسوی بود. در سال ۵۹، قیمت هر سکه طلا ۲۴۰۰ تومان و حداقل دستمزد ۱۹۰۵ تومان بود. بدتر از آن اینکه از سال ۱۳۵۹ تا سال ۱۳۶۳ حداقل دستمزد به میزان ۱۹۰۵ تومان ثابت ماند. این در حالی بود که طبق دادهٔ بانک مرکزی، قیمت‌ها ۸۷ درصد در اثر تورم در این بازهٔ زمانی رشد کرده بودند (محاسبه‌گر بانک مرکزی). تفاوت قیمت سکه و حداقل دستمزد هر سال بیشتر می‌شد به‌طوری که در سال ۱۳۶۴ قیمت سکه معادل دو ماه دستمزد و در سال ۱۳۶۵ قیمت سکه معادل سه ماه دستمزد و در سال ۱۳۶۶ قیمت سکه معادل بیش از ۵ ماه حداقل دستمزد بود. در واقع سال‌به‌سال فاصلهٔ قیمت سکه با دستمزدها بیشتر می‌شد و این روند در سال‌های بعد هم ادامه پیدا کرد. اما از سال ۱۳۷۶ و هم‌زمان با آغاز دولت اصلاحات، این روند و شکاف اندک اندک اصلاح شد.
در آخرین سال دولت اول محمد خاتمی یعنی در سال ۱۳۸۰ قیمت سکه ۶۰۸۲۰ تومان و حداقل دستمزد۵۶۷۹۰ تومان بود و بین حداقل حقوق ماهیانه و قیمت سکه فاصله چندانی نبود. این روند باز هم بهبود پیدا کرد و سال ۱۳۸۳ تنها سالی- به‌جز سال‌های ۵۷ و ۵۸- بود که قیمت سکه بهار آزادی ارزان‌تر از حداقل دستمزد بود. در سال ۱۳۸۴ تفاوتی چندان بین حداقل دستمزد و قیمت سکه نبود، اما با پایان دولت خاتمی، بین حداقل دستمزد و قیمت سکه باز هم فاصله به‌وجود آمد.
در دولت حسن روحانی شکاف میان حداقل دستمزد و قیمت سکه باز هم کم‌تر شد. مهم‌ترین عامل این امر کاهش قیمت سکه بود. سکه که در سال ۱۳۹۱ با نوسان زیادی روبرو بود و قیمت آن حتی از مرز ۱ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان هم گذشته بود از سال بعد به‌مرور ارزان شد و حتی به قیمت ۹۰۰ هزار تومان هم رسید و چهار سال طول کشید تا دوباره به سطح قیمت سال ۹۱ بالا رود. بهترین سال دولت روحانی از این لحاظ سال ۱۳۹۴ یعنی همان سالی بود که در پاییز آن برجام به سرانجام رسید. در آن سال میانگین قیمت سکه بهار آزادی ۹۳۱ هزار تومان و حداقل دستمزد ماهیانه ۷۱۲ هزار تومان بود. از سال ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۰ در دوران ریاست‌جمهوری حسن روحانی دستمزد کارگران کم‌تر و کم‌تر شد، چنان که در سال ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ قیمت یک سکه معادل سه ماه حداقل حقوق بود. ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ بدترین سال‌های حداقل دستمزد در دوره ریاست‌جمهوری حسن روحانی بود، در آن سال‌ها ارزش یک سکه حدود پنج ماه حقوق یک کارگر بود.
دوران ریاست‌جمهوری ابراهیم رئیسی سیاه‌ترین دوران از لحاظ حداقل دستمزد بوده است. در سال‌های ۱۴۰۰ ، ۱۴۰۱، و ۱۴۰۲ قیمت یک سکه بهار آزادی بیش از ۵ ماه حداقل حقوق یک کارگر بوده است. در مهرماه ۱۴۰۲ طی بررسی‌ای خط فقر برای یک خانواده ۳/۳ نفره حدوداً ۳۷ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان برآورد شد. این مبلغ معادل قیمت ۱٫۴ (یک و چهاردهم) سکه بهار آزادی برآورد می‌شود، و دستمزد یک کارگر معادل یک هفتم خط فقر بوده است. در سال ۱۴۰۳ قیمت یک سکه بهار آزادی معادل ۶ تا ۷ ماه حداقل حقوق یک کارگر خواهد بود. بنابراین از این لحاظ ابراهیم رئیسی زیان‌رسان‌ترین رئیس‌جمهور تاریخ جمهوری اسلامی به حقوق کارگر است.
به جدول ۴۵ساله حداقل دستمزد برحسب تومان و سکه طلا در سال‌های ۱۳۵۷-۱۴۰۳ نگاه کنید.
دو تذکر ضروری:
۱: قیمت‌های متوسط سالانه سکه بهار آزادی بر طبق دادهٔ بانک مرکزی از سال ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۰ و دو سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ بر طبق دادهٔ صرافی‌ها درنظر گرفته شده‌اند. قیمت متوسط سالانه سکه بهار آزادی برای سال ۱۴۰۳ برپایه پیش‌بینی است.
۲: منظور از مقایسه حداقل حقوق کارگران با سکه بهار آزادی این نیست که کارگران با حقوق‌شان طلا می‌خرند، بلکه مقایسه حقوق با یک شیء با ارزشی است که در بازهٔ زمانی کم‌تر دچار افت ارزش می‌شود و درک ما را از دریافتی مزد کارگر ملموس‌تر می‌کند.
***
در سال ۱۳۵۷ در شرایطی که حداقل دستمزد کارگران ۶۳۰ تومان بود، هر سکه طلا ۴۲۰ تومان قیمت داشت. در آن سال با حداقل حقوق می‌شد یک و نیم سکه بهار آزادی خرید. در سال ۱۴۰۳ یک کارگر با حداقل حقوقش خواهد توانست، ۰٫۱۶ (شانزده صدمِ) یک سکه بخرد. این موضوع در شکل زیر مشاهده می‌شود:
به نقل از «به سوی آینده»، ، شمارۀ ۷، اردیبهشت ۱۴۰۳
