به سوی آینده

فیلم جدید «ریگان»، داستانی تخیلی، محافظه‌کارانه، و فاقد پایۀ تاریخی چانسی – ک. روبینسون

ترجمۀ آدینه هنرور

 

انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴ / ۱۴۰۳ ایالات‌متحده نزدیک می‌شود. آگاهی از این که رئیس‌جمهور سابق، دونالد ترامپ، برای طبقۀ کارگر و به‌طورکلی کشور مضر است، رو به رشد گذاشته است. حتی جمهوری‌خواهان مشهوری نیز به این نکته اشاره می‌کنند. آنان هم‌زمان با محکوم کردن ترامپ، شروع می‌کنند به بزک کردن چهرهٔ  گذشتهٔ حزب جمهوری‌خواه با ابراز علاقه و اشاره کردن به “حزب ریگان“ آن هم در تمام شکوه و جلال به‌اصطلاح محافظه‌کارانه‌اش. فیلم جدید زندگینامهٔ ریگان با تکیه بر این نوستالژی و همراه با غرور تاریخی‌ای کاذب و بیان روایت‌های گزینشی تهیه شده است.

این فیلم با کارگردانی شین مک نامارا و سناریوی هوارد کلی اوسنر  بر اساس زندگینامهٔ دراماتیک چهلمین رئیس‌جمهور آمریکا رونالد ریگان و دو کتاب نوشتهٔ پل کنگور به‌نام‌های: “رونالد ریگان: یک زندگی معنوی و جنگجوی صلیبی” و “رونالد ریگان و سقوط کمونیسم” ساخته شده است. فیلم داستان ریگان را از زبان یک مأمور کا گ ب بازنشستهٔ خیالی، ویکتور پترویچ، که ترکیبی است از چند جاسوس ظاهراً نظاره‌گر زندگی ریگان از دورهٔ هالیوودی‌اش تا دو دوره زندگی در کاخ سفید، ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۹/ ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۸، بیان می‌شود.

با این دید، داستان فیلم بیشتر بر احساسات ضدکمونیستی ریگان و درگیر شدن او با اتحاد جماهیر شوروی طی جنگ سرد تمرکز دارد و فروریختن دیوار برلین را به پای او نوشته است.

در این فیلم به کلمهٔ “جنگجوی صلیبی” زیاد اشاره می شود، و ریگان همچون کابویی نشان داده می‌شود که پایبند سیاست‌های کاخ سفید نیست و با تکیه بر اصول اخلاقی والای اولویت برای آمریکا و تعالیم مسیحی‌ای  پیش می‌رود که مادرش در  وجود او نهادینه کرده است. این تمرکز بدین معنی است که بسیاری از جزئیات مربوط به سیاست‌ها و جنجال‌های او نادیده گرفته می‌شوند و نسخه‌ای ایده‌آل شده از مردی ارائه می‌شود که مخاطبان را به سمت برداشتی محدود و جانبدارانه از تاریخ سوق می‌دهد.

از منظر فنی فیلم مشابه یک فیلم محبوب سال‌های دهه ۱۹۵۰ ۱۳۳۰/ خورشیدی با نورپردازی بسیار روشن و با نوری جادوئی و زینتی است. صحنه‌ها به‌سرعت عوض می‌شوند و حرکات بزرگ و نمایشی در آن‌ها دیده می‌شود و دیالوگ‌ها هرگز مدتی طولانی ادامه نمی‌یابند و در موسیقی پس‌زمینه‌ای حل می‌شوند که در متن گفتار آغاز شده است. فیلم به‌طور‌واضح به مخاطب القا می‌کند که در هر لحظه از فیلم – حتی در پیش‌پاافتاده‌ترین موارد – باید تحت تأثیر قرار گیرد.  

اگر گفته شود در هر صحنه‌ای تقریباً یک موسیقی بی‌کلام نواخته می‌شود که به‌نظر می‌رسد مانند آغاز یا پایان یک فیلم هیجان‌انگیز غرب وحشی است اغراق نشده است. آن‌ها این را دو ساعت و پانزده دقیقه به‌طورافراطی کش داده‌اند.

ریگان قهرمان نبود   

درواقع ریگان قهرمان طبقهٔ کارگر نبود. در دوران ریاستش بر اتحادیۀ بازیگران سینما (SAG) از اواسط سال‌های دههٔ ۱۹۴۰ / ۱۳۲۰ تا سال‌های دهۀ ۱۹۵۰/ ۱۳۳۰، او به برخی دستاوردها برای همکارانش رسید، اما در لیست سیاه قرار دادن بسیاری در هالیوود که از نظر سیاسی با آنان مخالف بود نقش داشت.

او برای دولت خبرچینی می‌کرد و لیست اسم هنرپیشه‌هایی را که با کمونیسم همدلی داشتند برای “اف بی آی” تهیه می‌کرد. در جریان جلسه کمیتهٔ فعالیت‌های ضدآمریکایی مجلس، ریگان شهادت داد که بعضی از اعضای اتحادیهٔ بازیگران سینما با حزب کمونیست رابطه دارند. این در لیست سیاه قرار دادن‌ها موجب شد بسیاری از چهره‌های مترقی هالیوود یا نادیده گرفته شوند و یا از صحنۀ فعالیت در هالیوود به‌کلی حذف شوند.

فیلم “ریگان” این جنبه ازعملکرد ریگان را سرآغاز قهرمان شدن او نشان داده است. حتی صحنهٔ کوتاهی وجود دارد که ریگان با چند تن از همکارانش دور میز نشسته و دالتون ترامبو۱ دارد به ریگان توضیح می‌دهد که سیستم حاکم فقط به نفع ثروتمندان است و برای زحمتکشان ناعادلانه است. به‌نظر می‌رسد ریگان می‌خواهد به بحث بپردازد اما جین ویمن که بعداً همسر او شد او را به کنار می‌کشد. این صحنه بیشتر شبیه یک لحظهٔ  گذرا است که طی آن توجه ریگان به حضور افرادی “همدل با روسیه” جلب می‌شود که در هالیوود نفوذ کرده‌اند. البته این یک دیدگاه تحریف شده است. برای مثال، دالتون ترامبو یک سناریونویس آمریکایی بود که سناریوی بسیاری از فیلم‌های آمریکایی برندهٔ جایزه را نوشته است. او همچنین یکی از ده تولید کننده، کارگردان، و سناریو‌نویس هالیوودی۲ معروفی بود که در سال ۱۹۴۷ / ۱۳۲۶ در مقابل کمیته فعالیت‌های ضدآمریکایی مجلس حاضر شدند و از جواب دادن به سؤال مبنی بر احتمال ارتباط آنان با حزب کمونیست خودداری کردند. آنان به‌جرم بی‌احترامی به کنگره به زندان افتادند و استودیوهای هالیوود نام‌شان را وارد لیست سیاه کردند. این آن واقعه‌ای تاریخی است که ریگان در آن نقش بازی کرد. بله، او این را پیش‌درآمدی برای هدف “بزرگ‌تر” خود، یعنی سرنگون کردن اتحاد جماهیر شوروی تلقی کرد. این لحظه از فیلم نمونهٔ مشکل اصلی فیلم “ریگان” است. هر لحظه تغییر شکل داده شده تا به‌رغم وقایع تاریخی، رئيس‌جمهور سابق مقبول به‌نظر بیاید.

لحظهٔ دیگری در فیلم وجود دارد و آن موقعی است که رئیس‌جمهور (ریگان) دربارهٔ اعتصاب اعضای اتحادیهٔ کنترل کنندگان حرفه‌ای ترافیک هوایی (“پی اِی تی سی اُ”)۳  صحبت می‌کند. کارگران عضو این اتحادیه به‌واسطهٔ شرایط ناایمن کار و کمبود پرسنل اعتصاب کرده بودند. در این صحنه، ریگان از منشی خود می‌پرسد آیا اعتصاب قانونی است؟ و منشی‌اش جواب می‌دهد: خیر، زیرا کارکنان قراردادی امضا کرده و اعلام کرده‌اند اعتصاب نمی‌کنند. ریگان می‌گوید: “من فکر می‌کردم اگر شما قراردادی را امضا می‌کنید، پای امضای خود می‌ایستید.” و بدین شکل اعتصاب را محکوم می‌کند. این صحنه طوری ساخته شده که انگار ریگان پایبند اخلاق است، اما این بخشی از ضدکارگری بودن ریاست‌جمهوری او بود.

به‌رغم این که “پی اِی تی سی اُ” یکی از چند اتحادیه‌ای بود که از نامزدی ریگان برای ریاست‌جمهوری پشتیبانی کرده بود، ریگان در تاریخ سوم اوت ۱۹۸۱/ ۱۳۶۰ بی‌رحمانه دستور داد ۱۲ هزار و ۱۷۶ کارگر اعتصابی کنترل ترافیک هوایی فقط ۴۸ ساعت فرصت دارند به اعتصاب خاتمه دهند و بر سر کار خود برگردند، و آنان  را برای همیشه از خدمات دولتی محروم کرد. این محرومیت تا ۱۹۹۳ / ۱۳۷۲ که بیل کلینتون آن را رفع کرد، پا برجا بود. این اعتصاب‌شکنی ضربهٔ محکمی به جنبش اتحادیه‌ای زد.

این یکی از بهترین مثال‌های شناخته شده در نادیده گرفتن نیازهای کارگران از سوی رئیس‌جمهور اسبق بود. در زمان ریاست‌جمهوری ریگان سیاست‌هایی وضع شد که چندین سنت حفاظتی برای کارگران را لغو کرد. در زمان ریاست‌جمهوری او سهم کارگران عضو اتحادیه از حدود یک‌چهارم کارگران به حدود یک ششم سقوط کرد.

 

باشکوه نشان دادن دوران فرمانداری ریگان      

فیلم “ریگان” حتی دوران فرمانداری ریگان در کالیفرنیا طی سال‌های ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۵ (۱۳۴۲ تا ۱۳۵۴ خورشیدی) و برخورد شدید او با تظاهرات دانشجویان را باشکوه نشان می‌دهد. خشونت علیه تظاهرات دانشجویان زمانی به اوج خود رسید که طی “اعتراض‌های  پارک مردمی ۱۹۶۹/۱۳۴۸”۴ فرماندار وقت (ریگان) دستور داد پلیس برای سرکوب دانشجویان به بزرگراه کالیفرنیا تا “دانشگاه برکلی” حمله کند. سرکوب خونینی اتفاق افتاد که طی آن یک نفر به‌واسطهٔ شلیک پلیس کشته و چندین نفر مجروح شدند. ریگان در نهایت گارد ملی را فراخواند. او طی این مدت در مورد تظاهرات دانشگاهی گفته بود: “حتی اگر حمام خون راه بیفتد بگذارید به پایان برسد. دیگر هیچ سازشی در کار نیست. “هیچ‌کدام از این‌ها در فیلم “ریگان” نشان داده نشده است. به‌جای آن ما صحنه‌ای را می‌بینیم که ریگان به دانشگاه کالیفرنیا– برکلی- می‌رود، کارکنان را سرزنش می‌کند و می‌گوید شما اجازه دادید دانشجویان هرکاری که دل‌شان خواست بکنند. او سپس وارد گروهی از دانشجویان می‌شود که به اعتراض نشسته و سکوت اقدام کرده بودند، و ریگان با لبخندی دوستانه به آنان “هیس” می‌گوید و همه را به‌خنده می‌اندازد. یکی از این دانشجویان، دانا روهراباکر، با او تماس می‌گیرد و بعدها یکی از نویسندگان نطق‌های او می‌شود.

 

چیزهای خوشایند

رسوایی “ایران-کُنترا”، رویدادی مهم و جنجال‌برانگیز سیاسی که دولت ریگان درگیر آن بود به نیت خیر رئیس‌جمهور به‌منظور تأمین آزادی گروگان‌ها نسبت داده می‌شود. البته این تمام داستان نیست. ایران درگیر جنگ ایران و عراق بود و از سوی ایالات متحده به‌عنوان دولتی حامی تروریسم تلقی می‌شد. آمریکا تحریم تسلیحاتی‌ای علیه ایران برقرار کرده بود که فروش هرگونه سلاحی به این کشور را غیرقانونی می‌کرد. برای تأمین آزادی گروگان‌های آمریکایی‌ای که به‌وسیله حزب‌الله در لبنان- گروهی در ارتباط با ایران- نگه داشته شده بودند، دولت ریگان مجوز فروش سلاح به ایران را صادر کرد و به‌این ترتیب تحریم تسلیحاتی را نقض کرد. علاوه بر این، درآمد حاصل از فروش سلاح به ایران به‌طور‌مخفیانه به “کنترا”ها در نیکاراگوئه داده شد. “کنترا”ها گروهی مخالف حکومت متمایل به سوسیالیسم “ساندنیست”ها در نیکاراگوئه بودند. استفاده از این وجوه، اصلاحیهٔ “بولاند”- اصلاحیه‌ای که ایالات متحده را از استفاده از منابع دولتی برای کمک به “کنترا”ها منع می‌کرد- را نقض می کرد.

در فیلم “ریگان” به این موضوع پرداخته نشد. به‌جای آن، ریگان در صحنه‌ای از این فیلم می‌گوید به “کنترا”ها به این دلیل علاقه دارد که یادآور خود او در مبارزه علیه کمونیست‌ها هستند و سپس می‌پرسد آیا راهی برای حمایت از آن‌ها وجود دارد؟ و جواب می‌شنود این کار غیرقانونی است. فیلم سپس به این ایده اشاره می‌کند که فردی مرموز- فردی که هرگز مشخص نمی‌شود چه کسی است- چنین کاری را انجام داده است. وقتی جنجال [رسوایی “ایران-کُنترا”] به اوج می‌رسد، نانسی ریگان سخنرانی‌ای انگیزشی برای  رونالد [ریگان] می‌کند  و او را برای مبارزه در راه حفظ ریاست‌جمهوری‌اش در برابر زمزمه‌های استیضاح تشویق می‌کند. و ریگان سخنرانی‌ای تلویزیونی می‌کند که در آن راوی داستان، ویکتور، به ما می‌گوید: مردم آمریکا کینه به دل می‌گیرند، اما اگر در چشمان‌شان نگاه کنید و حقیقت را به آنان بگویید- همان‌طور که ریگان با این سخنرانی تلویزیونی چنین کرد- به‌سرعت می‌بخشند.

فهرست مواردی که در آن‌ها نیمه‌حقایقی درباره زندگی‌نامه ریگان به‌نمایش گذاشته می‌شود ادامه دارد. یکی از جنبه‌هایی که به‌طورکامل نادیده گرفته می‌شود، سیاست‌های داخلی زیان‌بار او است.

 

تنها انتقادی خیلی اندک

تنها انتقاد از کار ریگان یک مونتاژ سریع یک دقیقه‌ای از تظاهرات به‌سبک “ام تی وی”۵ در سال‌های دههٔ ۱۹۸۰/ ۱۳۶۰ علیه او بود. پلاکاردهای اعتراضی به‌سرعت در صفحه نمایش دیده می‌شوند و تصویرهایی از تظاهرات علیه ریگان در سال‌های دهه ۱۹۸۰ نمایش داده می‌شوند و در این مونتاژ، انتقادها از دولت ریگان در مورد شیوع (اپیدمی) ایدز، اقتصاد، و مسائل مختلف دیگر را می‌بینیم. اما هیچ‌یک از این موارد به‌طورمستقیم در فیلم “ریگان” مورد بررسی قرار نمی‌گیرد. این‌ها صرفاً به‌عنوان نکته‌ای در داستان او نشان داده می‌شوند که او نیاز داشت ثابت کند هنوز توانایی ریاست‌جمهوری را دارد.

طی دوران شیوع (اپیدمی) ایدز در سال‌های دههٔ ۱۹۸۰، خودداری ریگان از شناسایی این بیماری ویرانگر تا پایان این دهه- بیشتر به دلیل این که ارتباطی نزدیک با مسئله دگرباشی جنسی داشت- به مرگ هزاران نفر منجر شد. زمانی که او در ۳۱ ماه مه ۱۹۸۷ / ۱۳۶۶ در یک کنفرانس ایدز در واشنگتن دی‌سی به‌طورعلنی به این اپیدمی پرداخت، ۳۶ هزار و ۵۸ آمریکایی به این بیماری مبتلا شده و ۲۰ هزار و ۸۴۹ نفر جان باخته بودند.

ریگان در جا انداختن واژهٔ “‌ملکهٔ رفاه”۶ به‌معنی شخصی که از برنامهٔ کمک دولتی از طریق کلاهبرداری سوءِاستفاده می‌کند، نقش داشت. این واژه‌ای است که عمدتاً و به‌صورت نادرست در مورد زنان سیاه‌پوست به‌کار می‌رود، هرچند همه نژادها و جنسیت‌ها از برنامه‌های رفاه استفاده می‌کنند.

ریگان برنامه‌هایی مانند کوپن‌های غذایی و مسکن یارانه‌ای را به‌شدت کاهش داد. در دوران ریاست‌جمهوری او نرخ فقر از ۱۲ درصد به ۱۵ درصد افزایش یافت. برنامه او که “جنگ علیه مواد مخدر” نامیده می‌شد نیز یک مصیبت بود و فقط مناطق شهری و جمعیت‌های رنگین‌پوستان را دربرمی‌گرفت.

بسیاری از مردم به‌درستی به “پروژه ۲۰۲۵”۷ و نقشی که قرار است ترامپ ایفا کند توجه می‌کنند، اما چندین پیشنهاد در آن سند ۱۰۰۰ صفحه‌ای شبیه به اقدام‌هایی هستند که ریگان در دوران ریاست‌‌جمهوری‌اش انجام داده بود. برای مثال، پروژهٔ ۲۰۲۵ نگاه به حذف وزارت آموزش دارد. ریگان طی دو دوره‌ای که رئیس‌جمهور بود، بیش از یک میلیارد دلار از کمک‌های فدرال به مدارس را کاهش داد، وزارت آموزش و پرورش را “اتلاف بوروکراتیک” خواند و بودجه آن را نوزده درصد کاهش داد. ریگان در “نطق وحدت”۸ سال ۱۹۸۲ / ۱۳۶۱ ریاست‌جمهوری‌اش حذف وزارت آموزش را خواستار شد.

“پروژه ۲۰۲۵” طرحی را برای کاهش بودجهٔ “آژانس حفاظت از محیط زیست” (“EPA”) و تقویت صنعت سوخت‌های فسیلی ارائه می‌دهد. این طرح به‌ویژه در زمانی که گرمایش جهانی و تغییرهای آب‌وهوایی انسان‌ها و همه موجودات روی زمین را تهدید می‌کنند، نگران‌کننده است.

این‌که علاقه عجیب ترامپ به ایدهٔ اشتباه مبتنی بر این که انرژی‌های تجدیدپذیر مانند توربین‌های بادی موجب سرطان می‌شوند توجه زیادی را به‌ خود جلب کرده است باید به‌خاطر داشت که ریگان هم زمانی اشاره کرده بود: “درختان آلودگی بیشتری نسبت به اتومبیل‌ها تولید می‌کنند.  آن گورساچ، “مدیر آژانس حفاظت از محیط زیست”، که از سوی ریگان منصوب شده بود، تلاش کرد قانون آب پاک ۱۹۷۲ / ۱۳۵۱ را تضعیف کند و بودجهٔ “آژانس حفاظت از محیط زیست” را بیست‌وپنج درصد کاهش دهد. ریگان نیز درست مانند ترامپ و بسیاری از متحدان او که با تاکتیک‌های اَنگ‌زنیِ ضدچپ هر کسی را که افکاری مترقی دارد دشمن کشور می‌نامند، از تاکتیک‌های مشابه “مک‌کارتیسم” برای قرار دادن افراد در لیست سیاه استقبال می‌کرد. نهایتاً به‌نظر می‌رسد جمهوری‌خواهان هوادار بازگرداندن عظمت به آمریکا (“ماگا”۹) فرقی چندان با جمهوری‌خواهان ریگانی ندارند، به‌جز این‌که در ارزش‌های محافظه‌کارانهٔ راست‌گرا آن ظرافت‌ها را هم ندارند.

فیلم ریگان می‌خواهد بینندگان او را به عنوان یک جنگجوی صلیبی اسب‌سواری به یاد بیاورند که در واقع هرگز نبوده است. و این در نهایت به درک کسی که به دنبال یک فیلم زندگی‌نامهٔ کامل‌تر است صدمه می‌زند.

بازیگری، با توجه به متنی که به بازیگران داده شده، به اندازه کافی خوب است. اما فیلم با مدت زمان ۲ ساعت و ۲۱ دقیقه خسته کننده است و صحنه‌های مختلفی را ارائه می‌دهد که همه‌ی آن‌ها سطحی است. اگر شما طرفدار ریگان بودید٬ خوب از این فیلم به عنوان یادآور خاطرات لذت می برید٬ اما اگر به دنبال یک تجربه سینمایی عمیق‌تر و تفکر برانگیز در مورد یک بخش حیاتی از تاریخ هستید، باید فیلم دیگری را تماشا کنید.

 

پانویس‌ها:

۱.‌ جیمز دالتون ترامبو (James Dalton Trumbo) فیلم‌نامه‌نویس ، رمان‌نویس و فیلمساز آمریکایی.

۲. در اکتبر ۱۹۴۷/ ۱۳۲۶ خورشیدی کمیته فعالیت‌های ضدآمریکایی مجلس ۴۱ فیلمنامه‌نویس، کارگردان، و تهیه‌کننده را احضار کرد تا عناصر “تخریبی” در صنعت سرگرمی را مورد بررسی قرار دهد. این کمیته از آنان می‌پرسید: “آیا هیچ‌گاه عضو حزب کمونیست بوده‌اید یا هستید؟” اگر جواب مثبت بود از آنان می‌خواست نام کسان دیگری که عضو حزب بودند را بگویند. ۱۰ نفر از افرادی که احضار شده بودند از شهادت دادن خودداری کردند. هر ۱۰ نفر به دلیل خودداری از همکاری به زندان محکوم شدند و بیشترشان از سال ۱۹۵۰ / ۱۳۲۹ خورشیدی تحمل  بین شش تا دوازده ماه حبس را آغاز کردند. به این ده نفر “ده‌تای هالیوود” گفته می‌شود.

۳.‌  PATCO –  Professional Air Traffic Controllers Organization

۴.‌ اعتراض پارک مردمی در سال ۱۹۶۹/ ۱۳۴۸ که به نام “پنج‌شنبهٔ خونین” نیز شناخته می‌شود، در پارک مردمی در ۱۵ ماه مه ۱۹۶۹ رخ داد. اداره پلیس برکلی و دیگر افسران با معترضان بر سر محل پارک درگیر شدند و از نیروی مرگبار استفاده کردند. رونالد ریگان که در آن زمان فرماندار کالیفرنیا بود، در نهایت گارد ملی ایالتی را برای سرکوب اعتراض‌ها گسیل کرد.

۵. سبک”ام تی وی“ (“MTV”)، معمولاً به‌منزلهٔ سبکی ناهماهنگ، ناپیوسته، و با روایتی غیرخطی در نظر گرفته می‌شود. فیلم‌هایی که به‌این سبک ویرایش شده‌اند نیز چندلایه هستند، به‌این معنی که بیش از یک داستان درون یک داستان بزرگ‌تر را شامل می‌شوند.

۶. welfare queen

۷.  پروژه ۲۰۲۵ مجموعه‌ای از پیشنهادهای سیاست‌های محافظه‌کارانه و جناح راست “بنیاد هریتج” برای دگرگون کردن حکومت فدرال ایالات متحده و تثبیت قدرت اجرایی در صورت پیروزی نامزد جمهوری‌خواه، احتمالاً دونالد ترامپ، در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۴ است.

۸. رئیس‌جمهورهای ایالات متحده آمریکا در جلسه مشترک نمایندگان “مجلس نمایندگان” و “سنا”ی کنگره ایالات متحده آمریکا سخنرانی سالیانه‌ای انجام می‌دهند که اصطلاحاً “سخنرانی وضعیت کشور” (State of the Union Address) و گاهی به‌اختصار  (SOTU) نام دارد. این سخنرانی به “نطق وحدت” نیز مشهور است.

۹.‌ “عظمت را دوباره به آمریکا بازگردانیم” (“Make America Great Again”) یا به‌اختصار “ماگا” (“MAGA”) شعاری انتخاباتی میان سیاستمداران آمریکایی‌ای است که در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۱۶ / ۱۳۹۵ از سوی دونالد ترامپ محبوب شد.

– – –

[منبع نقل و برگردان به فارسی: نشریهٔ “دنیای مردم”، ارگان حزب کمونیست آمریکا، ۶ سپتامبر ۲۰۲۴].

https://lmy.de/dwjiz

***

به نقل از «به سوی آینده» دورۀ دوم، سال دوم، شمارۀ ۹، آذر ۱۴۰۳

 

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا