افشایِ گزارش دروغِ «کلاریسا وارد»، خبرنگار شبکهٔ «سی ان ان» از «آزاد ساختن» زندانی سوری
صحنهٔ گزارش بیش از حد زیبا بود: “کلاریسا وارد” خبرنگار شبکه سی‌ان‌ان (CNN) آمریکا که برای یافتن “آستین تایس”- همکار آمریکایی‌اش- به دمشق پایتخت سوریه اعزام شده بود به یکی از زندان‌های مخفی دولت اسد که در آن شکنجه و سرکوب رایج بود قدم گذاشت. آستین تایس از زمان دستگیری‌اش در سال ۲۰۱۲ / ۱۳۹۱ در زندانی مخفی نگهداری می‌شد. “خبرنگار ارشد بین‌المللی” شبکهٔ “سی‌ان‌ان” همراه با گروهی از افراد مسلح راهروهای خالی این زندان را کاوش می‌کردند که با دَرِ سلولی مواجه شدند که هنوز قفل بود. پس از آن‌که همراهِ مسلح خبرنگار با شلیک گلوله قفل در سلول را می‌شکند و با خبرنگار وارد سلول می‌شوند به چیزی مشکوک پنهان شده زیر پتوها در ته سلول توجه‌شان جذب می‌شود. مردی اسلحه به‌دست نزدیک می‌شود، پتوها را کنار می‌زند، و چیزی شبیه به یک انسان را کشف می‌کند. ناگهان آن انسان کشف شده که چندان آشفته هم به‌نظر نمی‌رسد از زیر پتوها بیرون می‌آید و دستانش را گویی به درخواست ترحم بالا می‌برد. این یک زندانی است، اسیری تنها که در زمانی که همه زندانی‌ها آزاد شده بودند به‌نوعی جا مانده است. تمامی این صحنه که کلاریسا واردِ حیرت‌زده در حال “آزاد کردن” یکی از آخرین زندانیان اسد است با دوربین شبکهٔ “سی‌ان‌ان” فیلمبرداری شد تا همهٔ جهانیان شاهدش باشند.
کلاریسا وارد در چند صحنه دیگر از گزارش نشان می‌دهد که مرد کشف شده را از زندان بیرون می‌آورد و به او می‌گوید رژیم سقوط کرده و دیگر دلیلی برای ترسیدن ندارد. به مرد آب می‌دهد و بلافاصله روی یک صندلی می‌نشاندش تا با او مصاحبه کند. این فرد که تمام مدت دست کلاریسا وارد را محکم گرفته است، ادعا می‌کند به‌وسیلهٔ “المخابرات”، سازمان اطلاعات ارتش سوریه، دستگیر شده و بازجویی شده و زیر شکنجه قرار گرفته تا اسامی تروریست‌ها را فاش کند. او می‌گوید نامش “عادل غربال” و اهل “شهر حُمص” در غرب کشور است. “غربال” فاش می‌کند که به‌مدت “سه ماه” در یک سلول زندانی بوده است. هنگامی که به هوای آزاد می‌‌رسد، حیرت‌زده به نور خورشید نگاه می‌کند. آزادی او به‌وسیلهٔ تیم خبری شبکهٔ سی‌ان‌ان، گزارش اصلی این شبکه در روز پنجشنبه، ۲۲ آذر (۱۲ دسامبر) بود. شرح این ماجرا که طی ۲۴ ساعت در سراسر جهان پخش شد، صحنه‌ای ساختگی از لحظه‌‌ای کاملاً مناسب برای تلویزیون به‌نظر می‌رسید و همان‌طور هم که مشخص شد دقیقاً چنین بود.
به‌گزارش موسسهٔ حقیقت‌یابی رسانه‌های سوریه (تأكد)، “عادل غربال” دربارهٔ هویت و شرایط زندانی شدنش دروغ گفته است. در این گزارش که در روز یکشنبه، ۲۵ آذر (۱۵ دسامبر) منتشر شد، این مؤسسه افشا کرد که نام واقعی این مرد “سلامه محمد سلامه” است و در سازمان اطلاعات نیروی هوایی سوریه با درجهٔ ستوان یکمی خدمت می‌کرده است. او که به “ابو حمزه” معروف است، ظاهراً چندین پست بازرسی امنیتی در شهر حُمص را اداره می‌کرده و در سرقت، اخاذی، و وادار کردن ساکنان شهر به همکاری با سازمان اطلاعات برای خبرچینی دست داشته است. به‌گفتهٔ ساکنان محلهٔ “البیاضه” که با این رسانهٔ تحقیقاتی مصاحبه کرده‌اند، زندانی شدن او – “که کم‌تر از یک ماه طول کشید” – به‌دلیل اختلافش با یک افسر بلندپایه‌تر از خود بر سر تقسیم پول حاصل از مبالغ اخاذی شده بوده است. او زندانی سیاسی رژیم بشار اسد نبوده است. بلافاصله پس از پخش گزارش شبکهٔ سی‌ان‌ان تردید در احتمال واقعی بودن روی دادن چنین حادثه برای”عادل غربال” کذایی و همچنین وضعیت جسمانی‌اش (تمیز، بدون نشانه‌هایی از آسیب ظاهری، و در سلامت جسمانی خوب بودن) توجه چندین بینندهٔ گزارش را به خود جلب کرد. به‌نظر هم نمی‌رسید کلاریسا وارد از این‌که “غربال” تنها زندانی باقی‌مانده در زندان است (آن هم چند روز پس از سقوط دولت در ۸ دسامبر، یعنی زمانی که همه زندانیان دیگر آزاد شده اند) شگفت‌زده شده باشد. گزارش مؤسسه تأكد خاطرنشان می کند “این مرد که با وجود شلیک گلوله برای شکستن قفل سلولش زیر پتو پنهان شده بود ادعا کرد سه ماه است روشنایی روز را ندیده است. با این حال، واکنش او با این گفته مطابقت نداشت زیرا او حتی وقتی به آسمان نگاه می‌کرد و ظاهراً از ٬آزادی٬ جدید خود خوشحال بود، تکان نخورد و پلک نزد”. نکته مهم این است که “علی‌رغم رفتار ظاهراً مظلومانه و آرام او در گزارش سی‌ان‌ان”، مؤسسه تأكد فاش کرد ابوحمزه-یا غربال- در سال ۲۰۱۴ / ۱۳۹۳ در اقدام‌های نظامی در جبهه‌های مختلف در حُمص شرکت داشته است. او به کشتار مردم غیرنظامی و بازداشت و شکنجه بسیاری از جوانان بدون دلیل یا بر اساس اتهامات ساختگی متهم بوده است. به‌گفتهٔ این مؤسسه “بسیاری از این شهروندان فقط به‌دلیل سرپیچی از پرداخت رشوه و همکاری نکردن با سازمان اطلاعات یا حتی به‌دلایلی خودسرانه مانند خوش نیامدن ظاهرشان به مذاق مأمورانی چون ابوحمزه در معرض اتهام‌هایی ساختگی قرار می‌گرفتند. این افشاگری‌ها از سوی خانواده قربانیان و بازداشت شدگان سابق که با مؤسسه تأكد صحبت کردند تأیید شد.
این افشاگری‌ها پرسش‌هایی جدید مطرح می‌کند: آیا کلاریسا وارد و گروه فیلمبرداری او از هویت واقعی “عادل غربال” هنگام ضبط گزارش آگاه بودند؟ آیا آنان آگاهانه در اقدامی جعلی که برای فریب افکارعمومی جهان طراحی شده بود شرکت کردند؟ یا این‌که به‌نحوی در طرحی تبلیغاتی که از جانب حاکمان “جهاد”ی جدید سوریه طراحی شده بود گرفتار شدند؟ همکاران کلاریسا وارد در سی‌ان‌ان وقتی از او پرسیدند هنگام ضبط این گزارش چه احساسی داشت، او توضیح داد: “مشاهدهٔ چنین لحظهٔ سوررئالی، دیدن فردی که از یک سو در حالت شادی مطلق و از سوی دیگر به‌شدت دچار آسیب روانی است، چیزی است که هیچ‌‌یک از ما هرگز فراموش نخواهیم کرد.” پس از افشاگری‌های مؤسسه تأكد، “کلاریسا” وارد در روز دوشنبه ۲۶ آذر (۱۶ دسامبر) در حساب کاربری‌اش در شبکه اجتماعی ایکس (X) اصلاحیه‌ای ساده منتشر کرد: “ما می‌توانیم هویت واقعی مردی را که در گزارش‌مان در چهارشنبه گذشته به عنوان سلامه محمد سلامه معرفی کردیم، تأیید کنیم.” تنها همین. توضیح بیشتری ارائه نشد. ویدیوی گزارش او همچنان در تارنمای سی‌ان‌ان موجود است و پیوستی به گزارشی دیگر برای پیگیری این ماجرا دارد، پیوستی که در آن سعی شده است به‌جای یافتن هرگونه ایرادی در این گزارش بی‌کیفیت، سلامه را محکوم کند.
نوشته: تام دمارس-گرانجا، ۲۷ آذر ۱۴۰۳ (۱۷ دسامبر ۲۰۲۴). این گزارش نسخهٔ ویراسته و به‌روز شدهٔ مقاله‌ای است که ابتدا در نشریه “اومانیته” (“L’Humanité”) منتشر شد.
به نقل از «نامۀ مردم»، شمارۀ ۱۲۲۴، ۱۰ دی ۱۴۰۳
