دورۀ انتظار خانه‌دارشدن کارگرانِ حداقل‌بگیر در ایران، ۱۸۵ سال است
حمید ترابی
داشتن مسکن حق بنیادین همۀ انسان‌ها است، حقی بنیادین که شامل دسترسی داشتن به خانه‌ای امن، مطمئن، قابل سکونت، و به‌لحاظ هزینهٔ خرید [یا اجاره‌بها] مقرون‌به‌صرفه باشد. مطابق تعریف سازمان “اسکان بشر سازمان ملل متحد” (“UN-Habitat“)، دورۀ استاندارد انتظار برای خانه‌دار شدن، با تکیه بر پس‌انداز یک‌سومِ درآمدِ خانوارها، به‌طور متوسط ۱۰ سال تعیین شده است. این به‌این معناست که هر خانوار باید بتواند طی این مدت، با پس‌انداز یک‌سوم از درآمدش به مالکیت خانه دست یابد۱. در نمودار شمارۀ ۱، قیمت متوسط هر مترمربع واحد مسکونی در تهران از سال ۱۳۹۰ تا سال ۱۴۰۳ نشان داده شده است۲.
بر اساس آخرین گزارش بانک مرکزی در مرداد ۱۴۰۳، قیمت متوسط هر مترمربع واحد مسکونی در تهران به ۸۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. حداقل حقوق کارگران و کارکنان در سال ۱۴۰۳ نیز مبلغ ۷ میلیون و ۱۶۶ هزار تومان در ماه تعیین شده است. با این شرایط، حداقل‌بگیران برای خرید یک واحد ۶۰ متری در تهران باید یک‌سوم از درآمد ماهانه‌شان را به مدت ۲۲۲۳ ماه (۱۸۵ سال) بدون صرف کردن هزینه برای هیچ چیز دیگر پس‌انداز کنند. این محاسبه بدون در نظر گرفتن اثر تورم سالانه در بخش مسکن انجام شده است. در جدول شمارۀ ۱، حداقل دستمزد، قیمت متوسط هر مترمربع مسکن در تهران، و مدت انتظار برای خانه‌دار شدن در سال‌های ۱۳۷۱ تا ۱۴۰۳ که عمدتاً بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران تهیه شده، ارائه شده است ۳. با توجه به داده‌های این جدول مشاهده می‌شود که وضعیت معیشتی کارگرانِ ایران در طول دورهٔ ۳۳ سالۀ بررسی‌شده، هرچه بیشتر دشوار شده است. در سال ۱۳۷۸ کارگران حداقل‌بگیر در بهترین شرایط، طی ۷۳ سال، و در سال ۱۴۰۲، در بدترین شرایط، طی ۲۳۰ سال می‌توانسته‌اند صاحب خانۀ شخصی شوند. در حالی که طی بازهٔ زمانی ۱۳۷۱ تا ۱۴۰۳، حداقل دستمزد ۱۰۵۴ برابر افزایش یافته است، قیمت متوسط هر مترمربع مسکن در همین بازهٔ زمانی ۱۸۶۳ برابر شده است. این اختلاف نشان‌دهندۀ تشدید شکاف میان رشد درآمدها و افزایش قیمت مسکن در شهر تهران است. در جدول شمارۀ ۲، حداقل دستمزد (بر حسب دلار)، قیمت متوسط هر مترمربع مسکن در پایتخت کشورهای منطقه (بر حسب دلار)، و مدت انتظار برای خانه‌دار شدن (بر اساس پس‌انداز یک‌سوم از درآمد فرد برای خرید یک واحد ۶۰ متری) ارائه شده است. همان‌طور که مشاهده می‌شود، انتظار برای خانه‌دار شدن در تهران، با ۱۸۵ سال، رکورددار و دارای درازترین زمان در میان کشورهای منطقه است۴.
بُن‌مایه‌ها:
۱. “سال‌های دور از خانه”، روزنامه “جام جم”، شماره ۶۲۸۸، ۳۰ مرداد ۱۴۰۱
https://www.jamejamdaily.ir/Newspaper/item/151686
۲. “یک عمر در انتظار سرپناه / ۷۲ سال زمان برای خرید خانه در تهران”، تارنمای “اقتصاد آنلاین”، ۳۱ شهريور ۱۴۰۳
https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2009239
۳. “سالنامه‌های کشوری”، مرکز آمار ایران
https://amar.org.ir/salnameh-amari
۴. ”بررسی زمان انتظار خانه‌دار شدن در کشورهای اطراف/ تهران بار دیگر رکورد شکست“ – تارنمای “طرفداری”، چهارشنبه ۱۶ اسفند ۱۴۰۲
https://www.tarafdari.com/node/2434114
***
به نقل از «به سوی آینده» دورۀ دوم، سال سوم، شمارۀ ۱۰، آذر ۱۴۰۳
