سخنرانی نمایندۀ کمیتۀ مرکزی حزب تودۀ ایران در دومین مجمع ضد فاشیستی حزب‌های کمونیست و کارگری جهان در مسکو
در روزهای ۲۲ تا ۲۴ آوریل ۲۰۲۵ (۲ تا ۴ اردیبهشت ۱۴۰۴)، هم‌زمان با سالروز تولد ولادیمیر ایلیچ لنین، رهبر انقلاب اکتبر، و در آستانهٔ هشتادمین سالگرد پیروزی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بر نازیسم، دومین کنفرانس ضدّفاشیسم حزب‌های کمونیست و کارگری جهان به دعوت رسمی حزب کمونیست فدراسیون روسیه در مسکو برگزار شد.
در این کنفرانس، با موضوع اصلی «تثبیت نیروهای چپ در مبارزه با نوفاشیسم و تهدید جنگ»، بیش از سیصد نفر از نمایندگان ۱۶۴ حزب سیاسی کمونیست و چپ و کارگری، تشکل مردمی، جنبش ضدّفاشیستی، اتحادیهٔ کارگری، سازمان زنان، جوانان و جانبازان، به‌علاوهٔ نمایندگان پارلمان‌های خارجی، شخصیت‌های برجسته و دانشمندان، از ۹۱ کشور اروپا، آسیا، آفریقا، و آمریکای لاتین حضور داشتند. علاوه بر این، سفیران کشورهای خارجی در مسکو و نمایندگان رسانه‌های جمعی خارجی نیز در این نشست بزرگ شرکت کردند.
به دعوت حزب کمونیست فدراسیون روسیه، نمایندهٔ کمیتهٔ مرکزی حزب تودهٔ ایران نیز در این کنفرانس شرکت کرد. نمایندهٔ حزب ما علاوه بر خواندن پیام کمیتهٔ مرکزی حزب، در تبادل‌نظرهای دوجانبه و چندجانبه با نمایندگان حزب‌های کمونیست، چپ، و مترقی منطقه و جهان شرکت فعال داشت.
در روز نخست کنفرانس، در سالروز تولد ولادیمیر ایلیچ لنین، هیئت‌های نمایندگی همهٔ حزب‌های شرکت‌کننده در کنفرانس با نثار گل بر مجسمهٔ یادبود سرباز گمنام و سپس بر آرامگاه لنین در میدان سرخ، خاطرهٔ ده‌ها میلیون جان‌باختهٔ ارتش سرخ در نبرد با نازیسم و نیز خاطرهٔ رهبر انقلاب اکتبر، نخستین انقلاب سوسیالیستی پیروزمند جهان، را گرامی داشتند.
کنفرانس با سخنان رفیق گنادی زیوگانف، صدر حزب کمونیست فدراسیون روسیه و رهبر فراکسیون کمونیست‌ها در مجلس قانون‌گذاری روسیه (دومای دولتی) آغاز شد. سپس رفیق ایوان ملنیکف، معاون اول رئیس دوما که در عین حال معاون اول گنادی زیوگانف در حزب کمونیست فدراسیون روسیه نیز است، پیام ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه، خطاب به شرکت‌کنندگان در کنفرانس را خواند. پس از آن، دو تن از اعضای هیئت سیاسی حزب کمونیست فدراسیون روسیه پیام‌های رئیس دوما و مجلس علیای فدراسیون روسیه را خواندند.
گفتنی است که هیئت نمایندگی حزب کمونیست بلاروس و هیئت‌های نمایندگی حزب‌های کمونیست و کارگری که قدرت دولتی را در اختیار دارند از مسئولان دولتی کشورهایشان بودند. در نتیجه، نمایندگان دولت‌هایشان در کنفرانس نیز بودند. نمایندگان این هیئت‌ها از نخستین شرکت‌کنندگانی بودند که پس از میزبانان پیام‌هایشان را برای شرکت‌کنندگان خواندند. اینان عبارت بودند از هیئت‌های نمایندگی حزب کمونیست چین، حزب کمونیست ویتنام، حزب کمونیست کوبا، و نیز حزب کمونیست جمهوری دموکراتیک خلق کره. پس از سخنرانی شماری از نمایندگان حزب‌ها، نخستین روز کنفرانس به کارش پایان داد.
در روز دوم، هیئت‌های نمایندگی حزب‌های کمونیست و کارگری شرکت‌کننده در کنفرانس در سه گروه مجزا دیدگاه‌هایشان را دربارهٔ موضوع اصلی کنفرانس بیان و با یکدیگر تبادل‌نظر کردند. شرکت‌کنندگان در این بحث‌ها، با تکیه بر ایدئولوژی مارکسیسم-لنینیسم و «آموزه‌های لنین در مورد امپریالیسم و فاشیسم»، برای دستیابی به تحلیلی جامع از فاشیسم و اوضاع کنونی دنیا تبادل‌نظر کردند.
روندهای تازه در جهان و راه‌های مؤثر مقابله با کشیده شدن جهان به ورطهٔ آشوب‌های گسترده به‌طور عام و فاشیسم به‌طور خاص مورد توجه شرکت‌کنندگان قرار داشت. در این عرصه، روندهای در حال شتاب گرفتن در جهان تحلیل شد، از جمله بمباران وحشیانهٔ فلسطینی‌ها به‌دست اسرائیل و حمایت جنایت‌کارانهٔ دولت‌های امپریالیستی اروپا و آمریکا از اسرائیل در کشتار فلسطینیان؛ تلاش‌های آمریکا برای دامن زدن هرچه بیشتر به تنش بین چین و تایوان؛ سیاست‌های دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در راه‌اندازی جنگ تجاری با بسیاری از کشورهای جهان؛ احتمال تبدیل شدن اختلاف‌های اقتصادی به اختلاف‌ها و درگیری‌ها نظامی؛ تلاش محافل امپریالیستی برای انداختن بار بحران‌های اقتصادی بر دوش کارگران و زحمتکشان و مهاجران؛ تلاش ناتو برای ادامه یافتن بحران اوکراین از طریق سرازیر کردن تسلیحات مدرن به دامان رژیم اوکراین. همهٔ اینها یادآور تجربه‌های فاجعه‌آمیز قرن بیستم است، زمانی که در شرایط وقوع بحران سرمایه‌داری، بورژوازی و امپریالیسم برای بقا به فاشیسم روی آوردند و تکیه کردند. بر اساس واقعیت‌های تاریخی، باید گفت که فاشیسم فرزند امپریالیسم است.
شرکت‌کنندگان در دومین کنفرانس بین‌المللی ضدّفاشیسم تأکید داشتند که برای یادبود و بزرگداشت همهٔ آنهایی که جانشان را در راه غلبه بر «طاعون قهوه‌ای قرن بیستم» فدا کردند، ملت‌های سراسر جهان باید مانع تکرار آن فاجعهٔ هولناک شوند و باید به تحلیل مشترک علت‌های بروز جنگ جهانی، آموختن از درس‌های آن، ضمن پرهیز از تحریف حقیقت تاریخی ادامه دهند.
نمایندگان حزب‌ها و سازمان‌های شرکت‌کننده در بیانیه‌هایشان از تحولات جاری جهان در پرتو ظهور نوفاشیسم با ایدئولوژی ضدّانسانی ارزیابی واقع‌بینانه‌ای کردند و بر ضرورت اتحاد نیروهای چپ برای مقابله با آن تأکید کردند.
آخرین نشست عمومی کنفرانس در روز ۴ اردیبهشت ۱۴۰۴ برگزار شد. در این نشست، هماهنگ‌کنندگان میزگردهای گروه‌های سه‌گانه نتایج بحث‌ها و جمع‌بندی تبادل‌نظرها در هر گروه را به‌تفصیل به اطلاع شرکت‌کنندگان رساندند.
در روز آخر کنفرانس، علاوه بر سخنرانی پایانی گنادی زیوگانف، فراخوان و بیانیهٔ نهایی دومین کنفرانس ضدّفاشیسم حزب‌های کمونیست و کارگری جهان که قبلاً میان نمایندگان توزیع شده بود به تصویب نمایندگان رسید. در این بیانیه، مبارزه با فاشیسم وظیفهٔ مشترک و فوری همهٔ نیروهای مترقی در سراسر جهان قلمداد شد.
دومین کنفرانس بین‌المللی ضدّفاشیسم، که برگزاری آن مصادف با هشتادمین سالگرد پیروزی در جنگ کبیر میهنی اتحاد جماهیر شوروی بود، در روز پنجشنبه ۴ اردیبهشت ۱۴۰۴ با موفقیت به کارش پایان داد.
متن سخنرانی نمایندۀ کمیتهٔ مرکزی حزب تودۀ ایران
در کنفرانس حزب کمونیست فدراسیون روسیه به‌مناسبت هشتادسالگی پیروزی بر فاشیسم و نازیسم
رفقای گرامی،
در هشتادسالگی پیروزی بر فاشیسم و نازیسم در اروپا، حزب تودهٔ ایران یاد و خاطرهٔ همهٔ آنهایی را که به مبارزه برخاستند، پایداری کردند، و جانشان را در مبارزه با تجاوز نازیسم و فاشیسم از دست دادند گرامی می‌دارد. حزب تودۀ ایران احترام عمیق و ویژۀ خود را به یاد و خاطرۀ همهٔ مبارزانی تقدیم و نثار می‌کند که به شکل‌های گوناگون و در پهنه‌های متعدد، از تبعیدگاه‌ها و اسارتگاه‌ها و شکنجه‌گاه‌ها و اردوهای کار اجباری گرفته تا در میدان نبرد، به رویارویی با فاشیسم و نازیسم شتافتند و علیه آن شوریدند. به‌نمایندگی از کمیتۀ مرکزی حزب تودۀ ایران، از حزب کمونیست کنفدراسیون روسیه و رفقای برگزارکنندۀ این نشست مهم برای سازمان‌دهی این کنفرانس و دعوت از حزب تودهٔ ایران برای سخنرانی سپاسگزاری می‌کنم.
رفقای گرامی،
ظهور فاشیسم پدیده‌ای خودبه‌خودی و نتیجۀ اندیشه‌های بیمارگونۀ این یا آن فرد دیوانه نبوده و نیست. فاشیسم زاییدۀ بحران سرمایه‌داری هار و افراطی، بدون پذیرفتن کمترین مسئولیت اجتماعی و انسانی است. فاشیسم آمیزه‌ای از جنون قدرت، خودبرترانگاری، و بی‌اعتمادی ژرف به “غیرخودی‌ها” و تحقیر آنان، همراه با نظامیگری و ترویج اندیشه‌های خرافی و ضدّکمونیسم خشن است. فاشیسم بر بستر نظام سرمایه‌داری بحران‌زده و با هدف تسلط کامل طبقاتی و “نژادی” می‌روید و ساختن آینده‌ای بهتر برای “نژاد برتر” را تبلیغ و ادعا می‌کند. به‌راستی می‌توان گفت که فاشیسم خشن‌ترین، شرم‌آورترین، و بی‌رحم‌ترین جلوۀ نظام سرمایه‌داری است.
پدیده‌های نازیسم و فاشیسم و جنگ جهانی دوم نیز بر بستر بحران گسترده و ژرف نظام سرمایه‌داری، رقابت امپریالیستی برای در اختیار داشتن بازارها و منابع مواد خام و بازتقسیم جهان، و برای نابود کردن نخستین دولت سوسیالیستی جهان- اتحاد شوروی- به‌دست نیروهای دولت نژادپرست آلمان با همراهی متحدانش در ایتالیا و امپراتوری ژاپن شکل گرفت و برنامه‌ریزی و آغاز شد. آن جنگ شش سال به درازا کشید و به ویرانی ده‌ها کشور و کشتار بیش از ۶۵میلیون نفر نظامی و غیرنظامی انجامید. جنگ جهانی دوم گسترده‌ترین و خونین‌ترین قتل‌عام انسانی در سراسر تاریخ شناخته‌شدۀ جامعهٔ بشری بود که مرزهای جنایت و آدم‌کشی را جابه‌جا کرد. پیروزی بر فاشیسم اساساً دستاورد نظام سوسیالیستی است که روح میهن‌دوستی واقعی بر پایهٔ آموزه‌های سوسیالیسم علمی را در میان خلق‌های اتحاد شوروی گستراند. به‌لطف آن نظام بود که زنان و مردان اتحاد شوروی با قهرمانیِ تاریخی، و با دادن نزدیک به ۲۷میلیون قربانی، هیولای نازیسم و فاشیسم را به زانو در آوردند و بشر را از شرّ آنها نجات دادند.
کشور ما ایران نیز در آن هنگام از این فاجعه برکنار نماند، به‌ویژه آنکه رضاشاه در سال‌های پایانی حکومتش و پیش از آغاز این جنگ به آلمان نازی گرایش پیدا کرده بود. در کشور ما نیز برخی نیروها و حزب‌های فاشیستی شکل گرفته بود و اندیشه‌های فاشیستی در حال سر بر آوردن و نشوونما بود.
حزب تودهٔ ایران، وارث و ادامه‌دهندۀ راه حزب کمونیست ایران، در دهم مهر ۱۳۲۰/۲ اکتبر ۱۹۴۱ در گرماگرم جنگ جهانی دوم و در هنگامۀ رشد خطرناک و سرطانی فاشیسم و نازیسم در اروپا و آسیا پایه‌گذاری شد و آغاز به کار کرد. حزب ما از همان آغاز فعالیتش نخستین و مهم‌ترین عرصۀ مبارزه‌اش را به‌درستی مبارزه با فاشیسم و نازیسم و پیکار با اندیشه‌های فاشیستی اعلام کرد. گفتنی است که حزب تودۀ ایران نخستین سازمان سیاسی ایران بود که پرچم پیکار با فاشیسم را در سراسر کشور برافراشت. حزب ما توانست با بسیج کردن و سازمان‌دهی نیروهای مردمی، از جمله کارگران و زحمتکشان، زنان، جوانان، و روشنفکران جامعه، و انتشار روزنامه‌ها و نشریه‌های گوناگون اثری ژرف و شگرف بر افکار عمومی مردم در مبارزه با فاشیسم و طرح اندیشه‌های آزادی‌خواهانه، صلح‌خواهانه، و انسانی بگذارد. برای نمونه، پایه‌گذاری “جمعیت هواداران صلح” و انتشار نخستین نشریۀ ضدفاشیستی در ایران، که به “مردم ضدفاشیستی” معروف شد، سهمی ارزنده در روشن کردن افکار عمومی و خنثی کردن تبلیغات مسموم فاشیستی در جامعۀ آن زمان ایران داشت.
پیروزی بر فاشیسم نویدبخش وضعی نوین برای مردم سراسر جهان بود. این پیروزی بزرگ توانست به تشکیل دولت‌های سوسیالیستی یاری رساند. همچنین، نیروهای پیشرو در کشورهای جهان، از جمله در ایران، تقویت شدند. جنبش‌های ضدّاستعماری و رهایی‌بخش ملّی علیه امپراتوری‌های استعماری کهن همچون بریتانیا، فرانسه، بلژیک، اسپانیا، پرتغال، هلند، و نیز قدرت امپراتوری نوظهور آمریکا، نیرو گرفتند و شمار زیادی از کشورها یکی پس از دیگری به استقلال دست یافتند.
در زهدان نظامِ سرمایه‌داری بحران‌زده بار دیگر فاشیسم رشد می‌کند
اکنون، هشتاد سال پس از پیروزی بر فاشیسم و نازیسم، نظام سرمایه‌داری دگرباره با بحران‌هایی چندجانبه و تضاد منافع در میان قدرت‌های امپریالیستی روبه‌روست. پیشبرد الگوی نولیبرالیسم در چارچوب جهانی‌سازی در دهه‌های گذشته با هجوم بی‌سابقه به دستاوردهای طبقۀ کارگر و سرکوب تشکل‌های کارگری همراه بوده است. این روند، همراه با خصوصی‌سازی‌های گستردۀ نهادهای بخش دولتی و ژرفش بحران اقتصادی، زمینه‌ساز گسترش نوفاشیسم در بسیاری از کشورهای جهان شده است: از هند و مجارستان و آرژانتین و برزیل گرفته تا ایتالیا، فرانسه، هلند، آلمان، اتریش، و ایالات متحد آمریکا. همراه با اوج‌گیری فزایندۀ بحران اقتصادی در جهان سرمایه‌داری و به چالش کشیده شدن جایگاه ایالات متحد آمریکا به‌عنوان بزرگ‌ترین قدرت اقتصادی و نظامی جهان، اندیشه‌ها و نگره‌های مطلق‌گرایانۀ راست افراطی برای تثبیت دیکتاتوری سرمایه‌داری و چنگ‌اندازی هرچه بیشتر امپریالیسم بر مواد معدنی و منابع انرژی اوجی تازه یافته است.
هدف امپریالیسم از تهاجم خشمگینانۀ ایدئولوژیک و تلاش برای پیشبرد ضدّکمونیسم زهرِچشم گرفتن از مردم جهان و عادی‌سازی فاشیسم است و در این راه از کاربرد زور نیز ابایی ندارد. تضادهای شدّت‌یابندۀ امپریالیستی، مسابقهٔ تسلیحاتی باورنکردنی، تقویت ائتلاف‌های نظامی تجاوزگر، نسل‌کشی و نابودسازی‌های قومی- مانند آنچه اکنون در غرب آسیا و در جنگ جنایت‌کارانۀ رژیم فاشیستی اسرائیل با همدستی امپریالیسم آمریکا علیه مردم فلسطین در جریان است- همراه با تشدید فقر و استثمار میلیون‌ها انسان، بار دیگر جامعهٔ بشری و جهان را با خطری بزرگ و جدّی روبه‌رو کرده است.
امروز نیز بار دیگر فاشیسم در زهدان نظام سرمایه‌داری بحران‌زده رشد می‌کند. حزب تودهٔ ایران رشد فاشیسم در هر شکل را قاطعانه محکوم می‌کند. نباید اجازه داد که بار دیگر جهان و جان میلیون‌ها انسان بازیچۀ و قربانی آز و جاه‌طلبی نظام سرمایه‌داری شود. آینده به سرکوبگران و استثمارگران تعلق ندارد، بلکه از آنِ کارگران، زحمتکشان، و انسان‌هایی است که در راه رهایی بشر از غل و زنجیرهای استثمار انسان از انسان و برای استقرار جامعه‌ای آزاد و آباد پیکار می‌کنند.
حزب تودهٔ ایران ضمن بزرگداشت هشتادمین سالگرد پیروزی بر فاشیسم و نازیسم در اروپا، بار دیگر بر پیمان و عهد خود برای همبستگی بین‌المللی و مشارکت در کارزار جهانی صلح، برابری، حقوق بشر، حقوق دموکراتیک، و عدالت اجتماعی و سوسیالیسم تأکید می‌کند.
زنده باد صلح، آزادی، و برابری!
نابود باد فاشیسم و استعمار و استثمار!
زنده باد همبستگی بین‌المللی!
درود بر مبارزان و قهرمانانی که در نبرد با فاشیسم جانشان را فدا کردند!
زنده باد سوسیالیسم!
حزب تودهٔ ایران
۲۲ آوریل ۲۰۲۵ (۲ اردیبهشت ۱۴۰۴)
به نقل از «نامۀ مردم» شمارۀ ۱۲۳۳، ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۴
