نشست رهبران پنج کشور جهان در شیلی برای دفاع از صلح و پیشرفت
رؤسای‌جمهور کشورهای شیلی، اوروگوئه، برزیل، کلمبیا، همراه با نخست‌وزیر اسپانیا، روز دوشنبه ۲۱ ژوئیه (۳۰ تیر) در سانتیاگو، شیلی، گرد هم آمدند تا در نشست “دموکراسی برای همیشه” شرکت کنند. این نشست ادامهٔ یک گردهمایی ابتکاری دیگر در سال ۲۰۲۴ بود که با تمرکز بر مقابله با افراط‌گرایی برگزار شد. دستور کار نشست امسال شامل موضوع‌هایی همچون تقویت دموکراسی و چندجانبه‌گرایی، کاهش نابرابری‌ها، مبارزه با اطلاعات نادرست، و قانونمند کردن فناوری‌های نوین بود. همچنین، جریان‌های ترقی‌خواهی از کشورهای مکزیک، کانادا، بریتانیا، استرالیا، دانمارک، و آفریقای جنوبی نیز حمایت از این نشست را اعلام کردند یا در آن شرکت کردند. در مجموع، ائتلافی بین‌المللی با حضور نمایندگی از ده کشور شکل گرفت.
یک روز پیش از برگزاری این نشست، گابریل بوریچ فونت، یاماندو اورسی، لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، گوستاوو پترو، و پدرو سانچز با انتشار بیانیه‌هایی گرایش‌های اقتدارگرایانه را محکوم و اعلام کردند که پاسداشت دموکراسی وظیفه‌ای فوری در عصر ماست. در بیانیهٔ مشترکی که در روزنامهٔ ال مرکوریو چاپ سانتیاگو منتشر شد، این رهبران نگرانی جدی خود را از فرسایش نهادهای بین‌المللی و رشد گفتمان‌های اقتدارگرایانه، افزایش نارضایتی عمومی و نابرابری‌های مداوم، عقب‌گرد در رعایت حقوق بنیادین، گسترش اطلاعات نادرست، نفرت‌پراکنی در پلتفرم‌های دیجیتال، و گسترش شبکه‌های جنایی که قانونی بودن دولت‌ها را به چالش می‌کشند ابراز داشتند.
این نشست حول سه محور اصلی سازمان‌دهی شده بود:
۱.دفاع از دموکراسی و تقویت چندجانبه‌گرایی (با هدایت بوریچ)
۲. کاهش نابرابری‌های اجتماعی، اقتصادی، جنسیتی، و “نژادی” (با رهبری لولا)
۳. مقابله با اطلاعات نادرست و قانونمند کردن فناوری‌های دیجیتال (با هماهنگی سانچز)
هدف کلی این نشست پرداختن به چالش‌های فزایندهٔ ناشی از اقتدارگرایی، پوپولیسم راست‌گرا، فرسایش نهادهای دموکراتیک، و بی‌ثباتی جهانی بود. تنش‌های تجاری بین‌المللی (مانند عوارض گمرکی جدید آمریکا بر واردات) و کاهش اعتماد عمومی به نهادهای دموکراتیک نیز تهدیدهایی جدی در جهان امروز دانسته شدند.
نشست با سخنرانی گابریل بوریچ آغاز شد و سپس سانچز، لولا، پترو، و اورسی در میزگردهای جداگانه‌ای دربارهٔ سه محور اصلی پیش‌گفته شرکت کردند. در این گفت‌وگوها شماری از روشنفکران، فعالان جامعهٔ مدنی، و دانشگاهیان، از جمله میشل باشله، جوزف استیگلیتز، سوزان نیمن، و دانیل اینراریتی مشارکت فعال داشتند.
لولا در سخنرانی‌اش گفت که این نشست پاسخی به یورش جدید ضدّدموکراتیک در سطح جهانی است. او گفت که رأی‌گیری هر چهار یا پنج سال کافی نیست و دموکراسی باید دائم بازسازی شود. او همچنین هشدار داد که آزادی بیان نباید به سپری برای نفرت‌پراکنی یا بازی کردن با افکار عمومی تبدیل شود. او ریشهٔ بحران دموکراسی را در نابرابری جهانی و ریاضت اقتصادی دانست.
سانچز از شکل‌گیری «بین‌الملل نفرت و دروغ» سخن گفت که الیگارش‌ها و راست افراطی به پیش می‌برند و خواستار دفاع فعال از ارزش‌های دموکراتیک شد. یاماندو اورسی بر ضرورت انتقاد از خود دموکراتیک تأکید کرد و پترو شرایط کنونی را دوران «ضدّعقلانیت» توصیف کرد که مانع همکاری‌های چندجانبه است. بوریچ نیز هشدار داد که دموکراسی آشکارا در معرض حمله است و نهادهای دموکراتیک باید هرچه سریع‌تر تقویت شوند.
در پایان نشست، رهبران پنج کشور بیانیه‌ای سیاسی منتشر کردند که در آن «بی‌ثباتی جدّی جهانی» در برابر ارزش‌های دموکراتیک تشریح و پیشنهادهایی ارائه شده است، از جمله:
¨ ارتقای چندجانبه‌گرایی نوین و اصلاح سازوکارهای حکمرانی بین‌المللی
¨ تقویت دیپلماسی دموکراتیک و مشارکت جامعهٔ مدنی
¨ شفاف‌سازی الگوریتم‌ها و مقررات دیجیتال
¨ ایجاد شبکه‌ای بین‌المللی از اندیشکده‌های دموکراتیک
¨ تأسیس نهادی برای حفاظت و هدایت چندجانبهٔ جوانان در برابر افراط‌گرایی
¨ ترویج عدالت مالیاتی جهانی و مقابله با نابرابری
هم‌زمان با این نشست، جشنوارهٔ دموکراسی با حضور بیش از بیست نهاد مدنی و علمی برگزار شد که شامل جلسه‌های گفت‌وگو و کارگاه‌ها و رویدادهای فرهنگی متعددی بود که در آنها به موضوع‌هایی چون مشارکت دموکراتیک، بحران آب‌وهوایی، مهاجرت، نابرابری، و جرم پرداخته شد. اندیشمندانی چون استیگلیتز، باشله، و دیگران در این برنامه‌ها نیز مشارکت داشتند.
کامیلا وایه‌خو، وزیر و سخنگوی دولت شیلی، جلسه‌ای با حضور جوزف استیگلیتز، برندهٔ جایزه نوبل اقتصاد (که در مورد نابرابری و آزادی اقتصادی سخنرانی کرد) در کاخ «لا موندا» برگزار کرد. در این جلسه نیکولاس گراو، وزیر اقتصاد، گردشگری و توسعه، خاویرا تورو، وزیر توسعهٔ اجتماعی و خانواده، و کریستیان کوئواس، معاون وزیر علوم، فناوری، دانش و نوآوری نیز حضور داشتند.
در این جلسهٔ کاری که در چارچوب نشست «دموکراسی برای همیشه» برگزار شد، دربارهٔ موضوع‌هایی مانند دموکراسی، فناوری، نابرابری، اطلاعات نادرست، و حکمرانی دیجیتال با حضور کارشناسان و روشنفکران بحث و گفت‌وگو شد. وایه‌خو بر اهمیت این جلسه تأکید کرد که «مربوط به چگونگی پیشرفت در اقدامات مشخص برای مبارزه با اطلاعات نادرست در پلتفرم‌های دیجیتال بود، در عصر دیجیتالی که هوش مصنوعی به‌سرعت در حال پیشرفت است، اما خطرهایی جدی برای دموکراسی‌های ما دارد.» او افزود: «ما همچنین به چگونگی پیشبرد حاکمیت اقتصادی در کشورهای جهان، با الگوهای توسعهٔ تولیدی‌تر و پایدارتر که هدفشان عدالت اجتماعی است، پرداختیم.»
گراو، وزیر اقتصاد، ضمن ارج نهادن به گفت‌وگو با کارشناسان، سهم جوزف استیگلیتز را در این رویداد برجسته کرد و گفت: «این استاد یک مرجع جهانی در چگونگی دستیابی به توسعهٔ اقتصادی بلندمدت و با توزیع بهتر ثروت است. و دقیقاً همین اهداف است که دولت ما آنها را ترویج کرده است.»
در همین ارتباط، تورو، وزیر توسعهٔ اجتماعی، گفت که «وقتی ما در مورد توسعهٔ اجتماعی صحبت می‌کنیم، فقط به توزیع مجدد منابع محدود اشاره نمی‌کنیم، بلکه در مورد اقتصادی صحبت می‌کنیم که در خدمت زندگی باشد و نه برعکس. دیدگاه‌های ما دربارهٔ نقش دولت در اقتصاد نیاز به برنامه‌ریزی مدرن را به ما یادآور می‌شود. برای مثال، نظام مراقبت بهداشتی و تأمین اجتماعی باید بهره‌وری و رفاه را در چارچوب استراتژی توسعهٔ جدید به هم پیوند دهد.»
کریستیان کوئواس، معاون وزیر علوم، گفت که «چنین فرصت‌هایی به ما امکان می‌دهد که چشم‌اندازمان را گسترش دهیم تا از فضای دانش پیشگام به حرف‌ها گوش دهیم.» او سخنرانی آنیا شیفرین، روزنامه‌نگار و دانشگاهی را برجسته کرد که گفت «مسئولیت دولت‌ها و نهادهای دانشگاهی در انجام اقدامات جمعی برای دسترسی بیشتر و بهتر به اخبار است که به رفاه جامعه کمک می‌کنند. ما باید بین مقررات‌گذاری اخبار جعلی، مبارزه با اطلاعات نادرست، و در عین حال ترویج اطلاعات مثبت و مفید تعادل ایجاد کنیم.»
کوئواس در پایان سخنانش گفت: «LatamGPT نشان می‌دهد که چگونه کشورهای در حال توسعه برای پیشبرد حاکمیت فناوری و بازنمایی دقیق‌تر دیدگاه آمریکای لاتین در مدل‌های زبانی جهانی تلاش می‌کنند.»
نشست سانتیاگو تلاشی جدی برای شکل‌دهی به ائتلافی پیشرو و جهانی در دفاع از دموکراسی بود. هدف این ائتلاف دولت‌های پیشرو در اروپا و آمریکای لاتین مقاومت در برابر بازگشت اقتدارگرایی، پخش اطلاعات نادرست، و فرسایش نهادهای مدنی و دموکراتیک است. نشست سانتیاگو از دموکراسی صرفاً انتخاباتی فراتر می‌رود و بر مشارکت اجتماعی، عدالت اقتصادی، و نظارت بر فناوری‌های دیجیتال تأکید دارد. در کنار آن، جشنوارهٔ دموکراسی با جلب مشارکت گستردهٔ مردم و دانشگاهیان بر رویکردی مشارکتی و فراگیر تأکید داشت.
به‌رغم برخی نقدهای منصفانه و بجا در مورد این نشست، نمی‌توان نادیده گرفت که در شرایطی که فاشیسم، نژادپرستی، زن‌ستیزی، و بیگانه‌هراسی در حال گسترش است، چنین نشست‌هایی می‌تواند فضایی برای مقاومت مشترک پیشگامان جهانی فراهم آورد. باید از هر تلاشی برای مقاومت در برابر راست افراطی و اقتدارگرایی استقبال کرد.
نشست سانتیاگو نه‌تنها بیانیه‌ای سیاسی، بلکه گامی عملی در راه احیای دموکراسی در سطح جهانی بود. با گرد آمدن رهبران پیشرو از آمریکای لاتین و اروپا در سانتیاگو، چارچوبی برای مبارزه با افراط‌گرایی، نابرابری، و تهدیدهای دیجیتال فراهم شد. پیشنهادهای مشخص این نشست، مشارکت جامعهٔ مدنی در آن، و پیگیری آتی برنامه‌های نشست، نشانه‌ای از تلاش واقعی برای نوسازی دموکراسی و احیای اعتماد عمومی به نهادها و ارزش‌های دموکراتیک است. بیانیهٔ نهایی نشست سانتیاگو در سپتامبر ۲۰۲۵ در حاشیهٔ مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک ارائه خواهد شد. همچنین، اعلام شد که نشست بعدی در سال ۲۰۲۶ در اسپانیا برگزار خواهد شد تا این ابتکار به مرحله‌ای جهانی‌تر فراروید.
به نقل از «نامۀ مردم» شمارۀ ۱۲۴۰، ۲۰ مرداد ۱۴۰۴
