خاموش کردن خبررسانی: اسرائیل در حمله‌ای هدفمند پنج خبرنگار الجزیره را در غزه ترور کرد
عکس: محمد قریقع و انس الشریف، خبرنگاران کشته‌شدهٔ الجزیره در غزه
پس از آنکه نیروهای اسرائیلی در حملهٔ هوایی روز یکشنبه ۱۹ مرداد در غزه پنج خبرنگار و گزارشگر شبکهٔ خبری الجزیره را ترور کردند، اِمی گودمَن، مُجری کانال خبری آمریکایی «دموکراسی ناو!» (Democracy Now!)، روز دوشنبه با محمد مُعَوَض، سردبیر شبکهٔ خبری الجزیره، گفت‌وگو کرد. در آن حملهٔ هدفمند اَنَس الشریف و محمد قریقع (خبرنگار)، ابراهیم ظاهر و مؤمن علیوه (تصویربردار)، و محمد نوفل (دستیار تصویربردار) کشته شدند.
ترجمهٔ بخش‌هایی از این برنامه و گفت‌وگو با محمد معوض را در ادامه می‌خوانید.
اِمی گودمَن: برنامهٔ امروز را از غزه آغاز می‌کنیم، جایی که ارتش اسرائیل اعتراف کرده است که یکی از برجسته‌ترین روزنامه‌نگاران غزه- انس الشریف، خبرنگار الجزیره- و چهار تن از همکارانش در این شبکهٔ خبری را ترور کرده است. این پنج نفر در حملهٔ هوایی اسرائیل به چادر رسانه‌یی آنها در نزدیکی بیمارستان الشفا کشته شدند. الجزیره این قتل هدفمند را «تلاشی مذبوحانه برای خاموش کردن صداهایی که تصرف و اشغال غزه را افشا می‌کنند» دانست و محکوم کرد.
مراسم تشییع پیکر انس الشریف، محمد قریقع، ابراهیم ظاهر، مؤمن علیوه، و محمد نوفل روز دوشنبه برگزار شد. این حمله فقط چند هفته پس از آن صورت گرفت که الجزیره، کمیتهٔ حفاظت از روزنامه‌نگاران، و یک مقام ارشد سازمان ملل متحد هشدار دادند که زندگی الشریف در خطر است، چون اسرائیل او را به عضویت در حماس متهم کرده بود. در آن زمان، آیرین خان، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد در امور آزادی عقیده و بیان، از اسرائیل به‌دلیل زدن اتهام‌های بی‌پایه به الشریف انتقاد کرد. امروز آیرین خان خواستار تحریم اسرائیل به‌دلیل قتل تیم خبری الجزیره شد.
به گفتهٔ مقامات غزه، اسرائیل در ۲۲ ماه گذشته ۲۳۸ روزنامه‌نگار را کشته است.
خبرنگار الجزیره در ویدئوی خبری تشییع پیکر الشریف: او [انس الشریف] یکی از شناخته‌شده‌ترین صداهایی بود که از زمان آغاز جنگ در اکتبر ۲۰۲۳ از غزه گزارش می‌داد. از معدود روزنامه‌نگاران بین‌المللی بود که در طول درگیری در شمال غزه باقی ماندند. حتی زمانی که نیروهای اسرائیلی به بیش از یک میلیون فلسطینی دستور دادند که منطقه را تخلیه کنند، به گزارش‌دهی ادامه داد. الشریف در اردوگاه پناهندگان جبالیا متولد شده و دانش‌آموختهٔ دانشکدهٔ رسانهٔ دانشگاه الاقصی است. او یکی از صداهای اصلی در خط مقدم غزه بود.
در طول جنگ، این خبرنگار ۲۸ساله هزینهٔ زیادی برای تعهدش به حقیقت متحمل شد. پدرش در حملهٔ دسامبر ۲۰۲۳ نیروهای اسرائیلی به خانه‌شان در جبالیا کشته شد. چند هفته بود که او را تهدید به مرگ کرده بودند. افسران اسرائیلی به او گفتند که گزارش ندهد، اما او اعتنایی نمی‌کرد. در هفته‌های اخیر فشار بیشتر شد. ارتش اسرائیل او و همکارانش را هدف حمله‌های آنلاین قرار داد و به دروغ الشریف را به عضویت در حماس متهم کرد. الجزیره این ادعاها را قاطعانه رد می‌کند. کمیتهٔ حفاظت از روزنامه‌نگاران هشدار داد که جان او در خطر جدّی است. آنها خواستار حمایت بین‌المللی شدند، که هرگز محقق نشد.
الشریف پیش‌بینی می‌کرد که نیروهای اسرائیلی او را بکشند. پس از کشته شدنش، پیامی که از پیش آماده شده بود در حساب کاربری‌اش در شبکهٔ اجتماعی ایسک (X) منتشر شد: «اگر این کلمات را می‌خوانید، بدانید که اسرائیل موفق شده است مرا بکشد و صدای من را خاموش کند. من درد را با تمام جزئیاتش زندگی کرده‌ام، بارها طعم رنج و از دست دادن را چشیده‌ام، اما هرگز در انتقال حقیقت همان‌طور که هست، بدون جعل و تحریف، تردید نکردم، تا خدا بر کسانی که سکوت کردند و کشتن ما را پذیرفتند شهادت دهد.» او در پایان می‌نویسد: «غزه را فراموش نکنید… و در دعاهای خالصانه‌تان برای بخشش و قبول درگاه خداوند مرا فراموش نکنید.»
امی گودمن: این سخنان انس الشریف، خبرنگار الجزیره است که قرار بود فقط پس از مرگش منتشر شود.
شبکهٔ خبری دولتی اِن‌پی‌آر آمریکا (NPR) گزارش می‌دهد که این نخستین بار از اکتبر ۲۰۲۳ است که ارتش اسرائیل پس از کشتن یک روزنامه‌نگار بی‌درنگ مسئولیت این قتل را به عهده می‌گیرد.
حمله به چادر این روزنامه‌نگاران ساعتی پس از آن بود که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، گفت که ممکن است به روزنامه‌نگاران بین‌المللی اجازه دهد وارد غزه شوند.
از فیلم سخنان بنیامین نتانیاهو: ما تصمیم گرفته‌ایم و من به ارتش دستور داده‌ام که روزنامه‌نگاران خارجی، عدهٔ زیادی از آنها را [به غزه] بیاورد. مشکل تضمین امنیت وجود دارد، اما گمان می‌کنم می‌توان امنیت را مسئولانه و با احتیاط برای تأمین امنیت خود شما تضمین کرد. این دستور دو روز پیش داده شد.
امی گودمن: اسرائیل ساعتی پس از سخنان بنیامین نتانیاهو در این کنفرانس خبری تیم پنج نفری الجزیره را در چادرشان در نزدیکی بیمارستان الشفا ترور کرد و مسئولیت آن حمله را نیز به عهده گرفت.
محمد معوض، سردبیر الجزیره در واشنگتن دی‌سی، به ما پیوسته است تا در این مورد بیشتر گفت‌وگو کنیم.
محمد، به‌خاطر مرگ کارکنان الجزیره در غزه به شما از صمیم قلب تسلیت می‌گوییم. درست قبل از اینکه برنامه را شروع کنیم، داشتیم گردهمایی روزنامه‌نگاران و کارکنان الجزیره در دوحه را تماشا می‌کردیم که نه‌فقط تصویرهای این پنج نفر را که کشته شدند در دست داشتند- جوانانی ۲۵-۲۶ ساله و انس الشریف که ۲۸ سالش بود- بلکه عکس‌های دیگر کارکنان الجزیره، روزنامه‌نگاران، و خبرنگارانی را در دست داشتند که در کرانهٔ باختری و غزه کشته شده‌اند. واکنش شما به ترور پنج عضو دیگر تیم شما به‌دست اسرائیل چیست؟ پنج روزنامه‌نگار و گزارشگر به‌سرپرستی انس الشریف، که به‌خاطر توصیف آنچه در غزه می‌گذرد برای مخاطبان الجزیرهٔ عربی در سراسر جهان شناخته‌شده بود.
محمد معوض: بی‌شک این فقدانی فجیع است. انس و محمد صداهایی بودند که از خیابان‌های ویران‌شدهٔ غزه می‌شنیدید. محمد و انس چشمان پشت دوربین بودند که تمام جزئیات را از شهر غزه به گوش و چشم جهان می‌رساندند. آنها تنها صداهای سرشناس در غزه بودند.
شما شنیدید که نتانیاهو اعتراف کرد که هیچ روزنامه‌نگار بین‌المللی اجازهٔ ورود به غزه ندارد، تا دو روز پیش که او به تیمش دستور داد که به آنها اجازهٔ ورود به غزه بدهند. این اعتراف را دیده‌اید. او به زبان خودش این را گفت. و در عین حال، شاهد خاموش کردن صدای روزنامه‌نگاران محلی بوده‌اید.
شیوهٔ کار روشن است: تحقیر، مشروعیت‌زدایی، تهمت زدن، و سپس کشتن؛ توجیه کردن قتل با اتهام‌های بی‌پایه. هیچ مدرکی از این اتهام‌ها هم ارائه نشده است. اما جهان می‌گوید که «ارتش اسرائیل چنین و چنان ادعا کرد.» این شیوه‌ای است که از ابتدای این جنگ از دولت اسرائیل دیده‌ایم. اینکه آنها مسئولیت ترور انس الشریف را فوری پس از حمله به عهده گرفتند به این معنی است که همهٔ روزنامه‌نگاران دیگری که اسرائیل کشته است، بیش از ۲۰۰ روزنامه‌نگار، و هیچ‌کس مسئولیت آن را به عهده نگرفت و مجازات نشد، آنها احساس کردند که جامعهٔ روزنامه‌نگاران در سراسر جهان و جامعهٔ بین‌المللی نگران این وضع نیستند، پس می‌توانیم همین شیوه را ادامه دهیم.
صدای انس و محمد خاموش نمی‌شود. حقیقتی که آنها از ابتدای جنگ به جهان رسانده‌اند در پوشش خبری ما بازتاب خواهد یافت. ما به خبررسانی ادامه خواهیم داد. هدف ما این نیست که شبکهٔ خبری‌مان را علیه کسی سلاح کنیم، بلکه می‌خواهیم صدای بی‌صداها باشیم و روایت غزه را به جهان بگوییم. اکنون هم تلاش می‌کنیم کسانی را پیدا کنیم که بتوانند از داخل شهر غزه گزارش دهند.
شنیده بودیم که دولت اسرائیل درصدد اجرای عملیات جدیدی در آن منطقه است و این درست قبل از هدف قرار دادن و کشتن انس الشریف و محمد قریقع بود، تنها صداهایی که در آنجا مانده بود. انس و محمد در خط مقدم یا در منطقهٔ نظامی نبودند که ارتش اسرائیل بتواند بگوید در حاشیهٔ حمله کشته شدند. آنها در آخرین پناهگاه، در چادری بودند که پس از ویران شدن خانه‌هایشان در حمله‌های هوایی اسرائیل برایشان مانده بود. آنها گمان می‌کردند که در آن چادر در امان‌اند. گمان نمی‌کردند اسرائیل روزنامه‌نگاران را در چادرشان بکشد. اما نه، تلاش برای ترور روشن بود. تهدیدهای چند روز پیش علیه انس، که البته از آغاز این جنگ در جریان بوده است، حقیقت داشت. آنها برای این کار برنامه‌ریزی کرده بودند.
انس بسیار قوی بود. منظورم این است که ما به انس و همکارانش فشار می‌آوردیم که مراقب خودشان باشند، کار خبری را متوقف کنند. یک بار انس هنگام پخش زندهٔ گزارشش، به‌دلیل گرسنگی جلوی دوربین یک لحظه از حال رفت. ولی باز هم به خبررسانی ادامه داد. گاهی برای سیر کردن خانواده‌اش هم مشکل داشت. او پا پس نکشید. خبررسانی را متوقف نکرد. ادامه داد. به ما می‌گفت: «داستان غزه داستان من است. من از اینجا نمی‌روم. اینها ملت من‌اند.» انس الشریف زمانی از وضع جامعهٔ روزنامه‌نگاران بین‌المللی انتقاد کرد و از آنها خواست که برای جلوگیری از آسیب دیدن او محکم بایستند. اما به‌نظر می‌رسد آنچه اکنون رخ می‌دهد خارج از تصور است.
امی گودمن: محمد الخالدی که خبرنگار آزاد بود نیز ششمین خبرنگاری بود که در حمله به تیم پنج نفری شما کشته شد. آیا چیزی در مورد او می‌دانید؟
محمد معوض: البته. اینها عکاس‌هایی‌اند که با انس و محمد قریقع کار می‌کردند و از داخل شهر غزه تصویربرداری می‌کردند. عدهٔ روزنامه‌نگارانی که اکنون در شهر غزه‌اند بسیار اندک است. شهر غزه در خط مقدم جنگ است. کل منطقه خودش خط مقدم است.
امی گودمن: پدر انس الشریف در دسامبر ۲۰۲۳ در حملهٔ هوایی به خانهٔ آنها در جبالیه، جایی که انس در آن بزرگ شده بود، کشته شد. آیرین خان، گزارشگر ویژهٔ آزادی بیان، نیز در مراسم یادبود انس در دوحه بود. او خواستار تحریم اسرائیل به‌خاطر کشتن این روزنامه‌نگاران شد. به این اشاره شد که اسرائیل انس را تهدید کرده بود که گزارش‌دهی را متوقف کند. الآن خواست شما چیست؟
محمد معوض: ما از ابتدای جنگ از جامعهٔ روزنامه‌نگاران بین‌المللی خواسته‌ایم که محکم بایستند و کاری کنند. به گمان من، رسانه‌های خبری جهان در این مورد اقدام کافی نکرده‌اند. در زمان «بهار عرب» شاهد فشار بیشتری بر دولت‌ها و رژیم‌های اقتدارگرا بودیم که به روزنامه‌نگاران اجازه دهند دربارهٔ آنچه در غزه رخ می‌دهد گزارش دهند. این واقعیت که هیچ روزنامه‌نگار بین‌المللی اجازهٔ ورود به غزه ندارد به این معنی است که هر پوشش محلی را به‌راحتی می‌توان مشروعیت‌زدایی کرد، همان‌طور که دولت اسرائیل قبلاً می‌کرد. اما اگر روزنامه‌نگاران بین‌المللی بتوانند گزارش از شاهدان عینی تهیه کنند، به‌نوعی امنیت دیگر روزنامه‌نگاران محلی در غزه نیز تضمین می‌شود.
در غزه چیزی فراتر از پیکر افراد در حال مرگ است. حرفهٔ روزنامه‌نگاری خودش در حال مرگ است. منظورم این است که کار این حرفه روشن کردن جهان است، اما همراه با شاهدانش دارد دفن می‌شود. دویست روزنامه‌نگار در حمله‌های هوایی اسرائیل به غزه کشته شده‌اند. جای روایت مرگ آنها در بسیاری از رسانه‌های جهانی بسیار کوچک است. در تاریخ مدرن، گاهی چرخه‌های خبررسانی به‌علت کشته شدن یک روزنامه‌نگار متوقف می‌شود. اکنون این‌طور نیست. چیزی اسفناک‌تر دارد رخ می‌دهد. روزنامه‌نگاران فقط هدف گلوله یا حملهٔ هوایی یا مرگ از گرسنگی نیستند. آنچه اکنون می‌بینیم خاموش کردن خبررسانی است. آنها الجزیره را هدف قرار دادند، چون ما تنها سازمان بین‌المللی هستیم که این درگیری را از خط مقدم گزارش می‌دهیم. آنها در اورشلیم ما را هدف قرار دادند؛ دفتر ما را تعطیل کردند. در کرانهٔ باختری ما را هدف قرار دادند؛ دفتر ما را تعطیل کردند، همکاران گزارشگر ما را که از شاهدان عینی گزارش تهیه می‌کردند کشتند. بنابراین، این وضع برای کل جامعهٔ روزنامه‌نگاری بین‌المللی واقعاً نگران‌کننده است. این حرفه در غزه در محاصره افتاده است. این حرفه مورد حمله قرار گرفته است. اینکه نمی‌توان در مورد آنچه رخ می‌دهد گزارش داد به این معنی است که در روزهای آینده، زمانی که دیکتاتوری مرتکب جنایت می‌شود و کسی در مورد آن صحبت نمی‌کند، او به‌خاطر نبود فشارهای بین‌المللی بر او مصون خواهد ماند.
امی گودمن: محمد معوض، سردبیر الجزیره، از شما تشکر می‌کنم که به برنامهٔ ما آمدید. بار دیگر از طرف همگی ما در این برنامه به‌خاطر مرگ تیم پنج نفری شما در نزدیکی بیمارستان الشفا به شما صمیمانه تسلیت می‌گویم. این نه‌فقط برای الجزیره، بلکه برای همهٔ ما روزنامه‌نگاران و کل جامعهٔ روزنامه‌نگاران در سراسر جهان فقدانی بزرگ است. بسیار سپاسگزارم که به برنامهٔ ما آمدید.
به نقل از «نامۀ مردم» شمارۀ ۱۲۴۱، ۳ شهریور ۱۴۰۴
