نام‌های نازدودنی جنبش سندیکایی و چهره‌های آن – خورن قاراخانیان مبارزِ خستگی‌ناپذیرِ سندیکاهای کارگری صنوف
جنبش سندیکایی کارگران و زحمتکشان میهن ما طی دوران‌های مختلف حیات خود فراز و فرودهایی بسیار را از سر گذرانیده است. در این تاریخ پُرافتخار، کارگران و فعالان سندیکاهای صنوف به دلایل مشخص تاریخی همواره نقش و جایگاهی برجسته داشته‌اند. از نخستین سال‌های آغاز جنبش سندیکایی تا به امروز سندیکاهای صنوف بخش پُرتحرک و فعال جنبش سندیکایی زحمتکشان ایران بوده‌اند. فعالیت سندیکای کارگران کفاش تهران و حومه در مقام سندیکایی وابسته به صنوف در این میان به‌ویژه در سال‌های دهه ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ و سپس ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ جایگاهی ویژه داشته و دارند.
اینک در ادامه سلسله مطلب‌هایی زیر عنوان “نام‌های نازدودنی، جنبش سندیکایی و چهره‌های آن” یکی دیگر از چهره‌های ارجمند جنبش سندیکایی کارگران ایران، مبارزِ خستگی‌ناپذیرِ سندیکای کارگران کفاش تهران و حومه در سال‌های دهه‌های ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰، کارگر دلاور توده‌ای و فرزند قهرمان خلق ارمنی، رفیق “خورن قاراخانیان” را به خوانندگان و نسل جوان کارگران معرفی می‌شود.
خورن قاراخانیان مبارزِ خستگی‌ناپذیرِ سندیکاهای کارگری صنوف
هنگام معرفی چهره‌های نازدودنی جنبش کارگری و سندیکایی میهن ما نکته‌ای که به‌شکلی بسیار آزار دهنده خودنمایی می‌کند نبود یا کمبودِ اطلاعات کافی از زندگی و پیکار کارگران شجاع و فداکاری است که با رنج و باختنِ جانِ خود از منافع طبقاتی زحمتکشان و اصول استقلال و آزادی میهن دفاع کرده‌اند. در مورد رفیق کارگر توده‌ای خورن قاراخانیان نیز ما کم‌ترین اطلاعات را از زندگی و مبارزه او در دست داریم. تاریخ و محل تولد این کارگر توده‌ای در دسترس ما قرار ندارد. او مانند بسیاری از کارگران و زحمتکشان ارمنی در سال‌های دهه ۱۳۲۰ با کسب آگاهی طبقاتی به صف‌های حزب پُرافتخار تودهٔ ایران، حزب طبقهٔ کارگر ایران، پیوست.
حرفه او کفاشی بود و در مقام یک کارگر کفاش در سال‌های ۱۳۲۰ یعنی هنگامی‌که “شورای متحدهٔ مرکزی” صف‌های جنبش سندیکایی را متحد و سازماندهی کرده بود، در فعالیت سندیکای کارگران کفاش تهران و حومه نقش داشت. در سال‌های پایانی این دهه رفیق خورن قاراخانیان بنا به مسئولیت‌هایش در “سندیکای کارگران کفاش تهران و حومه” همراه با رفیق “اسدالله کاریجانی” در هماهنگی ارتباط بین کارگران شاغل در صنف‌های مختلف بسیار فعال بود.
در سال ۱۳۳۱ نقش او در گسترش فعالیت سندیکای کارگران کفاش بسیار برجسته بود. تجهیز و تقویت صف‌های کارگران صنف‌ها و بازسازی سندیکاهای کارگری‌ای مانند سندیکاهای کارگران نانوا، خیاط، کفاش، اغذیه فروشی‌ها، و نظایر آن جزو وظیفه‌هایی پُراهمیت بود که با فعالیت شبانه‌روزی رفیق خورن قاراخانیان و هم‌رزمان او میسر می‌شد. برقرار کردن رابطه‌ای منظم و سازمان یافته بین سندیکاهای کارگران صنف‌ها و به‌وجود آوردن ارتباطی محکم با سندیکاهای کارگران واحدهای بزرگ تولیدی، کارخانه‌ها، و تحکیم موقعیت جنبش سندیکایی کارگران در معادله‌های سیاسی و اجتماعی از مسئولیت‌های کارگر توده‌ای و فعال سندیکایی خورن قاراخانیان بود. در این سال‌ها او همراه با رفیق اسدالله کاریجانی از اعضای اصلی و فعال “کمیتهٔ کارگری حزب” بودند و وظایف‌شان را با حد اعلای احساس مسئولیت انقلابی به‌انجام می‌رساندند. رفیق خورن قاراخانیان پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ با وجود آنکه از سوی دستگاه درنده‌خوی امنیتی رژیم کودتایی محمدرضا پهلوی در معرض پیگرد قرار گرفته و مجبور شده بود از محل اصلی شغلش در کفاشی‌های منطقه راه آهن و بازار کفاشان تهران دور باشد، در سازماندهی و تشکیل کمیتهٔ ۹ نفرهٔ فعالان سندیکایی صنف کفاش نقشی بارز داشت. وظیفهٔ احیایِ فعالیت سندیکاهای صنف‌های مختلف را پس از کودتای آمریکایی‌انگلیسی ۲۸ مرداد و سرکوب آن‌ها این کمیتهٔ ۹ نفره برعهده داشت. با سازماندهی همین کمیتهٔ ۹ نفره رفیق قاراخانیان مبتکر و سازمان دهندهٔ اعتصاب کارگران کفاش در سال ۱۳۳۳ بود و به‌همین دلیل در زمرهٔ هدف‌های اصلی پیگرد از سوی فرمانداری نظامی بدنام رژیم نوپای کودتایی پهلوی قرار گرفت. رفیق خورن طی مدتی کوتاه پس از کودتا مجبور شده بود برای امرار معاش در دکه‌ای کفاشی مشغول به کار شود (این دکه در منطقهٔ بهجت آباد تهران یا ویلا قرار داشت که آن زمان بیابان و خارج از محدودهٔ شهر بود). پس از اعتصاب کفاشان در سال ۱۳۳۳ خورن قاراخانیان بنا به رهنمود حزب برای حفظ ارتباط‌های تشکیلاتی و فرار از تور امنیتی گزمگان فرمانداری نظامی شاه کم‌تر به بازار کفاشان سر می‌زد. سرانجام در سال ۱۳۳۴، این کارگر قهرمان را که محفل‌هایی ارتجاعی و همدست و همکار فرمانداری نظامی از قبل شناسایی کرده بودند از سوی مأموران شهربانی هدف گلوله قرار گرفت. واپسگرایان و فرمانداری نظامی برای پنهان ساختن اقدام تروریستی‌شان “پاره شدن بند اسلحه یک پاسبان” را علت اصابت گلوله به او گزارش دادند. اما در حقیقت امر این کارگر توده‌ای پس از شناسایی شدن از سوی فرمانداری نظامی و محفل‌های ارتجاعی ترور شد. نام رفیق خورن قاراخانیان با افتخار در صفحه‌های تاریخ جنبش کارگری میهن ما ثبت شده است.
به نقل از ضمیمه کارگری «نامهٔ مردم» شمارۀ ۱۰۷، ۴ اسفند ۱۴۰۴
