شکست سنگین جبههٔ چپ در کرالا؛ پایان یک دهه حکومت کمونیستی

“اتحادِ جبههٔ دموکراتیکِ چپ” به‌رهبری “حزب کمونیست هند” (مارکسیست) در انتخابات مجلس ایالتی “کرالا” شکستی سنگین خورد. نتیجهٔ شمارش رأی‌ها در روز ۴ مه/ ۱۴ اردیبهشت تأیید کرد که پس از یک دهه زمام‌داری چپ در یکی از پیشروترین ایالت‌های هند، “اتحادِ جبههٔ دموکراتیکِ متحد” به‌رهبریِ “حزب کنگره” با اکثریتی قاطع به‌قدرت می‌رسد.  حزب کنگره با گرایش چپ میانه ۶۳ کرسی به‌دست آورد و متحدانش نیز ۳۹ کرسی دیگر کسب کردند. بدین ترتیب “جبههٔ دموکراتیکِ متحد” ۱۰۲ کرسی از ۱۴۰ کرسی مجلس را به‌دست آورد. حزب کمونیست هند (مارکسیست) به ۲۶ کرسی کاهش یافت و دیگر حزب‌های جبههٔ چپ نیز ۹ کرسی به‌دست آوردند که در مجموع به کسبِ ۳۵ کرسی می‌رسد. این رقم در دورهٔ پیش ۹۹ کرسی بود. حزب راست‌گرای “بهاراتیا جاناتا” (“BJP”) به‌رهبریِ “نارندرا مودی”، چهره‌ای که در دولت مرکزی هند قدرت را در دست دارد ۳ کرسی به‌دست آورد، تعداد کرسی‌ای که نخستین بار در تاریخ این ایالت کسب می‌شود.

هرچند در شمار کرسی‌های به‌‌دست ‌آمده از سوی حزب‌های گوناگون جابه‌جایی بزرگی رخ داد، میزان تغییر در رأی‌ها تا اندازه‌ای کم‌تر چشمگیر بود. کاهش ۱۲ درصدی رأی‌ها به‌سبب نظام انتخاباتی “اکثریت نسبی” در هند، به از دست رفتن ۶۴ کرسی انجامید. در مقابل، ائتلاف جبههٔ دموکراتیک متحد تنها ۷۹/۴ درصد به سهم رأی‌هایش افزود، اما کم و بیش به همان اندازه، یعنی ۶۱ کرسی، بر شمار کرسی‌هایش افزوده شد.

با به قدرت رسیدن جبههٔ دموکراتیک متحد، کمونیست‌ها از مقطع زمانی سال ۱۹۷۷/۱۳۵۶ نخستین بار  خواهد بود که در هیچ ایالتی از هند در قدرت نخواهند بود.

پذیرشِ رأی مردم 

دفتر سیاسی حزب کمونیست هند (مارکسیست) با انتشار بیانیه‌ای گفت “به رأی مردم احترام می‌گذارد و دربارهٔ دلایل شکست بازاندیشی خواهد کرد”. ام.وی. گوویندن، دبیر ایالتی حزب کمونیست هند (مارکسیست)، گفت حزب “خواستِ رأی‌دهندگان را به‌دقت بررسی خواهد کرد و تغییرهای لازم را در دو زمینهٔ تشکیلاتی و سیاسی انجام خواهد داد”.

بینوی ویسوام، دبیر ایالت کرالای حزب کمونیست هند- شریک اصلی ائتلافی حزب کمونیست هند (مارکسیست)- میزان سنگین شکست را پذیرفت و به خبرنگاران گفت: “ما انتظار کسب اکثریت رأی‌ها را داشتیم، اما چنین نشد. از این شکست خواهیم آموخت. دلیل‌هایی برای این ناکامی بزرگ وجود دارند چندان که ما نیروهای چپ و کمونیست با آن روبرو شدیم”.   این پیامد به دورهٔ کم‌سابقهٔ زمامداریِ پینارایی ویجایان، وزیر ارشد از حزب کمونیست هند (مارکسیست)، پایان می‌دهد. وی توانسته بود جبههٔ چپ را در انتخابات سال ۲۰۱۶/۱۳۹۵ و ۲۰۲۱/۱۴۰۰ به دو پیروزیِ پیاپی برساند، رویدادی کم‌نظیر در ایالات کرالا، جایی که قدرت در این ایالت همواره میان دو جبههٔ اصلی دست ‌به‌دست می‌شده است.

کی.سی. ونوگوپال، نمایندهٔ حزب کنگره گفت دستاوردِ جبههٔ دمکراتیک متحد را ناشی از ناخشنودیِ عمومی از دولت به رهبری جبهه دانست. او گفت: “فضای عمومی به‌روشنی علیه دولت بود و ما توانستیم از آن جَو بهره بَریم”. به‌نظر می‌رسد رأی‌های مخالفِ دولت در برخی حوزه‌های انتخاباتی متمرکز بود و این به جبههٔ دموکراتیکِ متحد امکان داده تا در رقابت‌های نزدیک از جبههٔ چپ پیشی گیرد و به شمار کرسی‌هایش بیفزاید. کارشناسان چندین عامل را در این شکست مؤثر می‌دانند. بخش زیادی از توجه رسانه‌ها بر رسوایی‌ها متمرکز بود، از میان آن‌ها پرونده‌ای که در آن گفته می‌شد طلاهای درنظر گرفته ‌شده برای بازسازی یک نیایشگاه به‌درستی مصرف نشده و پای برخی از مقام‌های پیشین ارشد حزب کمونیست هند (مارکسیست) در این مورد به میان کشیده شده است. حزبِ کنگره این موضوع را پُررنگ کرد و آن را به یکی از محورهای اصلی در بخش‌های مرکزی و جنوبی ایالات کرالا درآورد، امری که به کاهش پشتیبانی هندوها از جبههٔ چپ انجامید. افزون بر این، اتهام‌هایی در ارتباط با فساد در بانک‌های تعاونی نیز ادعاهای مرتبط با ناکارآمدی مدیریتی جبهه را تقویت کرد.  چند تن از چهره‌های سرشناس حزب کمونیست هند (مارکسیست) که اندکی پیش از انتخابات با اشاره به فساد و خویشاوند‌سالاری‌شان از حزب جدا شده بودند، در پایگاه‌های سنتی حزب پیروز شدند و ضربه‌ای دیگر به جایگاه چپ وارد کردند.

گروه‌های اقلیت که همواره پایگاه سنتی چپ به شمار می‌رفتند به‌وضوح به سمت جبههٔ متحد دموکراتیک گرایش پیدا کردند. رأی مسلمانان و مسیحیان به صندوق ائتلافی رفت که حزب کنگره رهبری آن را بر عهده داشت. یافته‌های نظرسنجی حاکی از آن بود که بسیاری از مردم بر این باور بودند در برابرِ سیاست‌های تبعیض‌آمیز دولت راست‌گرایِ هندویِ “بهاراتیا جاناتا” به‌رهبری مودی علیه اقلیت‌ها جبههٔ چپ پایداری‌ای کافی از خود نشان نداده است.

دستاوردهایِ اجتماعی با وجود فشارِ اقتصادی 

شکستِ انتخاباتیِ جبههٔ چپ در شرایطی رخ داد که دستاوردهای راستین و تاریخی‌اش نیز به‌چشم می‌‌آمد. تنها در ماه نوامبر/ بهمن‌ماه سال گذشته بانک جهانی ایالت کرالا را نخستین ایالتِ هند- هند در مقام کشوری که بانک جهانی آن را دارای بزرگ‌ترین جمعیت بسیار تهیدست جهان می‌داند- اعلام کرد که به‌طور رسمی فقر شدید را ریشه‌کن کرده است.

طرحِ ریشه‌کن‌ ساختنِ فقر شدید در نخستین نشستِ هیئت دولت جبههٔ چپ پس از پیروزی دوباره‌اش در سال ۲۰۲۱/۱۴۰۰ آغاز شد و بر پایهٔ پیمایش‌های خانه‌به‌خانه و با همیاریِ دولت‌های محلیِ خودگردان و شبکه‌های زنان پیش رفت. سپس این طرح از داده‌های گردآوری ‌شده برای تدوین طرح‌های خُردِ مشارکتی در زمینه‌های مسکن، بهداشت، و درمان، اشتغال، مالکیت زمین، و بازنشستگی بهره جُست. وزیر ارشد، ویجایان، در سال ۲۰۲۵/۱۴۰۴ گفت موفقیت در ریشه‌کن کردنِ فقر از “درگیر کردنِ مردم از همهٔ لایه‌های جامعه و گنجاندنِ اندیشه‌هایی که از مشارکت و بازخوردِ آنان برخاست” حاصل شده است.

این دستاوردها بر پایهٔ دهه‌ها حکومت چپ شکل گرفت. دوره‌ای که به باسوادیِ نزدیک به باسوادیِ همگانی، کاهشِ مرگ‌ومیرِ نوزادان و مادران، افزایشِ امید به زندگی، و دست یافتن به برخی از بالاترین شاخص‌های توسعهٔ انسانی در هند انجامید. تنها دادن مستمری و ارائهٔ خدمات رفاهی‌ به بازنشستگان که در زمان به قدرت رسیدن جبههٔ چپ در سال ۲۰۱۶/۱۳۹۵ ۳/۲ میلیون نفر را ماهانه حدود ۷ دلار پوشش می‌داد تا پایانِ دوران حکومت آن به ۶/۲ میلیون نفر با ۲۴ دلار در ماه گسترش یافت.

موفقیت کرالا در کاهش فقر در تضاد با دیگر منطقه‌های هند است که در آن‌ها نابرابری همچنان رو به افزایش دارد. یک درصد ثروتمندترین مردم کشور بیش از ۷۰ درصد دارایی ملی را در اختیار دارند.

دستاوردهای جبههٔ چپ با توجه به دشواری‌هایی که با آن روبرو بود، برجسته‌تر می‌شود. این ائتلاف در شرایط محاصرهٔ مالی بی‌وقفه اداره می‌شد. سهم انتقال منابع از سوی دولت مرکزی، دولتی که در اختیار حزب “بهاراتیا جاناتا” و رهبری مودی است و با دولت چپ کرالا با دشمنی‌ای آشکار برخورد کرده، از ۵۲ /۵ درصد از تولید ناخالص داخلی ایالت در بازهٔ زمانی۲۰۲۰/۱۳۹۹ و  ۲۰۲۱/۱۴۰۰ به تنها ۵۴ /۲ (درصدها به نظر میرسد یکی باید اشتباه باشد)درصد تا بازهٔ زمانی ۲۰۲۴-۲۰۲۵ / ۱۴۰۳-۱۴۰۴ کاهش یافت، کاهشی که اقتصاددانان چپ آن را “نزدیک به محاصرهٔ اقتصادی” نامیده‌اند.

بااین‌همه، جبههٔ دمکراتیکِ چپ در طی یک دهه زمام‌داری، هزینه‌های عمرانی را از حدود ۵/۱ میلیارد دلار آمریکا به ۷/۴ میلیارد دلار افزایش داد و طرح‌های زیرساختی‌ای به‌ارزش نزدیک به ۱۲ میلیارد دلار را اجرا کرد. اما این فشارهای مالی مورد اشاره، پیامدهایی سنگین بر جای گذاشت. بدهیِ عمومی در این دهه نزدیک به دو برابر شد و به حدود ۳۷ میلیارد دلار رسید. در حالی که هزینه و پرداخت بازنشستگی و بهرهٔ بدهی‌ها سهم بزرگی از درآمدهای دولت را می‌بلعید. این تا اندازه‌ای بهای اجرای بودجه برنامه‌های همگانی رفاهی در شرایط کاهش شدید منابع مالی دریافتی از دولت مرکزی بود.

برای مردم زحمتکش که خود شاهد ریشه‌کن شدن فقر و گسترش برنامه‌های رفاهی بودند، همین آمار بدهی‌های دولتی جبههٔ چپ به ابزار تبلیغاتی‌ای نیرومند در رسانه‌های هوادار سرمایه‌داران و اپوزیسیون حزب کنگره تبدیل شد، نیروهایی که علاقه‌ای نداشتند توضیح دهند چرا وضعیت مالی کرالا به چنین نقطه‌ای رسیده است. از سوی دیگر، نرخ بیکاری که حدود ۱۵ درصد بود و مهاجرت پیوسته جوانان به خارج از ایالت، به این روایت دامن زد که جبهه دمکراتیک چپ در ادارهٔ اقتصاد ناکام بوده است.

آیندهٔ کمونیست‌ها در هند

برآیندِ انتخابات کرالا بخشی از روندی گسترده‌تر در انتخابات ایالتی بود که در خلال آن نیروهای چپ و پیشرو در سراسر هند به عقب رانده شدند. در بنگال غربی، حزب بهاراتیا جاناتا به پیروزی‌ای قاطع دست یافت و این ایالت بالاترین میزان مشارکت رأی‌دهندگان یعنی ۹۲ درصد را ثبت کرد، هرچند اتهام‌هایی درباره دزدیده شدن رأی‌ها نیز در جریان است.

به‌گفتهٔ پروفسور الیزابت آرمسترانگ از کالج اسمیت در ماساچوست، “موضوع اشتغال و نبودِ گزینه‌ها برای جمعیت تحصیل‌کرده در دل این شکست قرار دارد”. او نویسندهٔ کتاب “جنسیت و نولیبرالیسم: انجمن دموکراتیک زنان سراسر هند و سیاست جهانی‌‌شده” است.

آرمسترانگ به نشریهٔ “جهان مردم” گفت حزب کمونیست هند (مارکسیست) و هم‌پیمانانش پیامدِ انتخابات را بسیار جدی می‌گیرند، زیرا این شکست “شکافی مهم را نشان می‌دهد، هرچند از نظر درصدِ رأی‌ها چندان بزرگ نباشد، به‌ویژه از آن روی که دولت آنان [دولت جبههٔ چپ] دگرگونی‌هایی مثبت در ناحیه‌های شهری و روستایی پدید آورده بود.” او پیش‌بینی کرد که شکست جبههٔ دموکراتیک چپ روندی جدی از بازنگری و ارزیابی درونی را برخواهد انگیخت و در همان حال “چالش‌هایی اساسی در مقیاس جهانی” را پیشِ رویِ جنبش کمونیستی جهان قرار می‌دهد، جنبشی که می‌کوشد در برابر گونه‌ای از سرمایه‌داری که بر بیکاری و کم‌کاریِ مزمن تکیه دارد بدیلی اقتصادی و پویا پدید آورد.”

“ام.ای. بابی”، دبیرکل حزب کمونیست هند (مارکسیست)، گفت حزب “با وجود تنگناهای مالی‌ای تحمیل ‌شده از سوی دولت مودی نهایت تلاشش را برای رفاه مردم انجام داده است.” او گفت حزب کمونیست هند (مارکسیست) همچنان “در میان کارگران، دهقانان، و بخش‌های غیررسمی اقتصاد، پایگاهی نیرومند دارد”، اما باید “بررسی کند چرا این پشتوانه به اندازهٔ کافی به دستاورد انتخاباتی تبدیل نمی‌شود.”

برای نیروهای چپ در کرالا دورهٔ پیشِ روی به بازسازی پایگاه طبقاتی‌ای کارگری نیازمند است که زمانی این ایالت را به الگویی از حکم‌رانیِ پیشروِ شامل بهداشت همگانی نیرومند، اصلاحات ارضی، و حمایت از حقوق کارگری تبدیل کرد. این بازسازیِ همزمان مستلزم رویاروییِ صادقانه با کاستی‌هایی سازمانی و تشکیلاتی و اتهام‌های فسادی‌ست که زمینه را برای بازگشتِ حزب کنگره فراهم کرد و هم‌زمان راه را برای گسترش نیروهای افراطی وابسته به مودی و حزب بهاراتیا جاناتا گشود. “بابی” نیز بر همین نکته با تأکید بر ضرورت همبستگی انگشت گذاشت. او گفت: “وظیفه همچنان افشا کردن، منزوی کردن، و شکست دادن حزب بهاراتیا جاناتا و سیاست‌هایش است. برای دستیابی به این هدف، همکاری در میان نیروهای دموکراتیک و سکولار، هم درون و هم بیرون از مجلس، ادامه خواهد یافت.”

به نقل از «نامۀ مردم» شمارۀ ۱۲۶۰، ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵