نام‌های نازدودنی! سیرِ جنبشِ سندیکایی ایران و چهره‌های آن
معرفی چهره‌ها و مبارزان بنام و گُم‌نامِ جنبش کارگری و سندیکایی میهن ما شمه‌ای به‌منظور آشنا شدن نسل جوان ما با تاریخ پرافتخار جنبش کارگری ایران است. و قهرمانان این سرگذشت با نثارِ جان پرچم این پیکار تاریخی را در اهتزاز نگه داشته‌اند و دوام حیات و فعالیتش را ممکن ساخته‌اند.
در ادامه انتشار رشته مطالب زیر عنوان “نام‌های نازدودنی” به معرفی چهره‌ای دیگر، گُم‌نام، اما استوارِ جنبش کارگری می‌پردازیم. کارگرِ توده‌ای رفیق ارمنی “اوهان یاریجانیان”، کارگر برق، زحمتکشی بود که جان بر سر آرمان‌های والای طبقهٔ کارگر نهاد.
“اوهان یاریجانیان”، مبارزِ خستگی‌ناپذیر جنبشِ سندیکایی و کارگری ایران
از زندگی و محل تولد رفیق توده‌ای اوهان یاریجانیان همانند گروهی کثیر از مبارزان جنبشِ کارگری اطلاعاتی روشن و دقیق در دسترس قرار ندارد. برخی منابع زادگاه او را شهر رشت و برخی از منابع دیگر بندر انزلی (تغییرنام داده شده سابقاً به پهلوی) می‌دانند.
مطابق اسناد و پژوهش‌های موجود، اوهان یاریجانیان در خانواده‌ای زحمتکش به‌دنیا آمد و از همان دوران نوجوانی در تلاش برای معاش در کارگاه‌های مختلف برق و مکانیک به‌کار پرداخت. کار دشوار در سنین نوجوانی خیلی زود او را با واقعیت جامعه طبقاتی آشنا ساخت. طعم فقر را چشید و استثمار را با پوست و گوشت تجربه کرد. او که استعدادی درخشان از خود در فراگیری حرفه‌اش (برق، سیم‌کشی، و مکانیک) نشان می‌داد، خیلی زود به کارگری ماهر و حرفه‌ای، به استادکاری تمام‌عیار در حرفهٔ برق تبدیل شد.
هم‌زمان با موج تحول‌های سیاسی – اجتماعی ابتدای سال‌های دهه ۱۳۲۰ با ایمانی راسخ و آگاهی طبقاتی‌ای درخور کارگر ماهری در صنعت به صف‌های حزب پرافتخار طبقه کارگر ایران- حزب تودهٔ ایران- پیوست. دانش سیاسی و آگاهی‌های اجتماعی و سندیکایی‌اش را در مکتب حزب توده‌ها فرا گرفت و گسترش داد. او از نخستین فعالان “اتحادیه کارگران ماهر” دربر دارندهٔ کارگران مکانیک، سیم‌کش، و برق‌کار، در اوائل سال‌های ۱۳۲۰ بود.
رفیق اوهان یاریجانیان در سال ۱۳۲۴- ۱۳۲۵ به عضویت هیئت مدیره و کمیتهٔ اجراییِ اتحادیه کارگران ماهر درآمد. این سندیکا یکی از فعال‌ترین تشکل‌های سندیکایی در چارچوب “شورای متحدهٔ مرکزی” بود. اتحادیه کارگران ماهر در سازماندهی تجمع‌ها و اعتراض‌ها و به‌طور کلی مبارزات سندیکایی طبقه کارگر ایران به‌رهبری “شورای متحدهٔ مرکزی” نقشی بسیار جدی و پُررنگ داشت. اوهان یاریجانیان در مقام کارگری توده‌ای و مبارز با تجربه سندیکایی‌اش در حرکت‌ها و اعتصاب‌های کارگری سال‌های دههٔ بیست و سی از چهره‌های شاخص و سازمان‌گرانِ مجرب به‌شمار می‌آمد. او به‌حق از زمره مبارزان پرشور جنبش سندیکایی در دوران شکوفایی آن بود.
از تلاش‌های به‌یاد ماندنی این کارگر قهرمان توده‌ای در ارتباط با اعتصاب کارگران برق شهر رشت است. کارگران کارخانه برق رشت در شرایطی دشوار زندگی می‌کردند. این وضعیت سبب گسترش نارضایتیِ این کارگران بود. اتحادیه‌های کارگران ماهر که اعضای شورای متحدهٔ مرکزی نیز بودند دست به‌کار شدند تا زیر عنوان تشکل سندیکایی به یاری کارگران برق شهر رشت بشتابند. در ۹ مهرماه سال ۱۳۲۵ اعتصابی متشکلِ دو روزهای از سوی کارگران کارخانه برق شهر رشت برپا شد. یکی از سازمان‌گران اصلی اعتصاب که از سوی شورای متحدهٔ مرکزی مسئولیت هماهنگی اعتصاب را برعهده داشت رفیق توده‌ای اوهان یاریجانیان بود. این اعتصاب که با همبستگی کارگران دیگر شهرها همراه شد به دست یافتن به برخی خواست‌های کارگران و افزایش مزایای شغلی آنان منجر گردید.
پس از آن، در جریان توطئه غیرقانونی اعلام کردنِ حزب تودهٔ ایران و یورش به مطبوعات مترقی در ۱۵ بهمن‌ماه ۱۳۲۷(در جریان ترور نافرجام محمدرضاشاه) رفیق اوهان یاریجانیان که از کادرهای شناخته شدهٔ حزب و فعالان سندیکایی بود، مورد پیگرد قرار گرفت که در نتیجهٔ آن مدتی متواری شد. با تغییر و تحول‌های سیاسی در سال‌های پایانی دهه ۱۳۲۰، پس از مدتی و بار دیگر در تهران و شهرهای دیگر رفیق یاریجانیان به انجام وظیفه‌هایی که به او محول می‌شد و مسئولیت‌هایی که بر عهده داشت با اراده‌ای آهنین مشغول شد که از آن جمله شرکت در سازمان دادن اعتصاب کارگران کارخانه برق همدان در سال ۱۳۲۸ بود.
در روزهای ۲۲، ۲۳ و ۲۴ شهریورماه سال ۱۳۲۸ تمام کارگران کارخانه برق همدان به‌علت رفتار توهین‌آمیز و کارفرما دست به اعتصابی یکپارچه زدند. این اعتصاب توسط سندیکاهای وابسته به شورای متحدهٔ مرکزی رهبری می‌شد که رفیق یاریجانیان یکی از اعضای اصلی و فعال آن بود. به‌علاوه او از سوی کارگران و اتحادیه‌های کارگران ماهر عضو کمیسیون حل اختلاف میان کارفرما و کارگران کارخانه برق همدان بود و در نشست‌های این کمیسیون در مقام نمایندهٔ کارگران شرکت می‌کرد.
همچنین در سال ۱۳۲۹ با تشدید فعالیت جنبش کارگری، سندیکاهای کارگری تشکیل هیئتی به‌منظور نظارت بر صندوق تعاون کارگران را خواستار شدند. در اثر مبارزهٔ جانانهٔ زحمتکشان در دوم مهرماه ۱۳۲۹ در جلسهٔ شورای عالی کار کمیسیونی در این ارتباط تشکیل شد. نقش رفیق یاریجانیان همراه با رفقا ولی‌الله مظاهری و تقی باقری در تشکیل هیئت نظارت بر صندوق تعاون کارگران در آن مقطع زمانی فراموش نشدنی است. فعالیت خستگی ناپذیر از رفیق یاریجانیان چهره‌ای قابل اعتماد برای کارگران ساخته بود. او در تجدید انتشار و بازانتشار روزنامهٔ “ظفر”- ارگان شورای متحدهٔ مرکزی- در سال ۱۳۲۹ نیز نقش بسیار فعالی داشت. با کودتای آمریکایی – انگلیسی ۲۸ مرداد، رفیق یاریجانیان که از مبارزان شناخته‌شده و کادرهای بسیار فعال حزب تودهٔ ایران بود، توسط مأموران رُکن دو و شهربانی دستگیر شد. “در سال ۱۳۳۲ مأمورین پلیس مخفی شهربانی و رکن دو او را دستگیر و در شهربانی زیر شکنجه وحشیانه به شهادت رساندند. جانیان رژیم پهلوی حتی جنازه‌اش را هم به خانواده‌اش تحویل ندادند.” با جان باختن رفیق “اوهان یاریجانیان” حزب تودهٔ ایران یکی از کادرهای توانا در جنبشِ سندیکایی و مبارز باتجربه و ثابت‌قدم خود را از دست داد. نام و راهِ این کارگر قهرمان الهام‌بخش مبارزات توده‌های کار و زحمت بوده است.
به نقل از ضمیمه کارگری «نامهٔ مردم» شمارۀ ۱۱۲، ۲۲ تیر ۱۴۰۵
