پشت زرقوبرق جشنواره عرقِ جبینِ کارگران جاری است
ب.امید
در حاشیهٔ اکران فیلم کوتاه و غیرحرفهای “جشنوارۀ کن ۱۹۴۷/ ۱۳۲۶“ (ساختهٔ “آدریان فرد موری“) که با ارائه و تحلیل “تانگی پرون“، مورخِ برجسته همراه بود، با “سوفی بینه“، دبیرکل “کنفدراسیون عمومی کار” [“ث ژ ت“]” (“CGT“) گفتوگو کردیم.
کنفدراسیون عمومی کار فرانسه (ث ژ ت) با نمایش فیلم صامت و رنگی “جشنوارۀ کن ۱۹۴۷/ ۱۳۲۶” اثر اختصاصیِ خود را در این دوره از جشنوارهٔ کن بهتصویر کشید. این اثر غیرحرفهای با حضور تری فرمو (دبیر اجرایی جشنوارهٔ کن)، سوفی بینه، دبیرکل “ث ژ ت”، و سالومه گادافی، نمایندهٔ بخش هنری “ث ژ ت”، اکران شد .این فیلم ۱۶ میلیمتری که از آرشیو صوتیتصویری حزب کمونیست و جنبش کارگری فرانسه Ciné Archives)) اهدا شده است، تصویرهایی بیسابقه از دورانی را بهنمایش میگذارد که برگزاری این جشنواره خود حاوی پیامی قدرتمند بود. تری فرمو در این باره تأکید کرد: “این فیلم نشان میدهد که سینما حرفی برای گفتن دارد و بدون حضور هنرمندان، کارگران، و کارکنان هتلها که ضامن موفقیت این رویداد بودند، سالهای امید رقم نمیخورد.”
وی همچنین یادآور شد که “ث ژ ت” بهدلیل داشتن کرسی در هیئت مدیرۀ جشنوارهٔ کن، همواره “عضوی ارزشمند برای جشنواره کن” بوده است. سوفی بینه نیز با هشدار نسبت به خطر قدرت گرفتن راست افراطی، انحصارگرایی در صنعت سینما را محکوم کرد، موضوعی که بهانهای شد تا دربارۀ چالشها و اعتراضهای جاری در این حوزه از او بپرسیم.
س: چرا یادآوری این بخش از تاریخ جشنوارۀ کن تا این حد اهمیت دارد؟
سوفی بینه: چون همهٔ ما جشنواره کن را با زرقوبرق و شکوهش میشناسیم، اما واقعیت امر این است که پشت این جلوهها، عرقِ جبینِ کارگران جاری است. کارگران بودند که در سال ۱۹۴۷ / ۱۳۲۶ کاخ جشنواره را ساختند و دوزندگان پردهها و لباسها را دوختند، دوزندگانی که بسیاری از آنان داوطلبانه کار میکردند. در آن زمان “ث ژ ت” بر این باور بود که با وجود قحطی و کمبودهای مطلقِ پس از جنگ، این جشنواره در هر شرایطی که شده باید برگزار شود.
ما دریافته بودیم که برای جلوگیری از بازگشتِ فاشیسم باید بستر دسترسی به فرهنگ و آزادی کارگران را فراهم کنیم. به همین دلیل، فرهنگ همواره دغدغهٔ اصلی” ث ژ ت” بوده است. ما بهدنبال تضمین فرهنگی آزاد بودیم. جشنوارۀ کن درواقع بهعنوان پادتنی۱ در برابر جشنوارهٔ “موسترا” در ونیز که فاشیستها آن را قبضه کرده بودند پایهگذاری شد. کن جشنوارهٔ آزادی است.
پیوند ث ژ ت با این رویداد از همین دو اصل سرچشمه میگیرد. علاوه بر این، در سکانس پایانی این فیلم اعتراضهای سال ۱۹۴۸ / ۱۳۲۶برای دفاع از سینمای فرانسه را شاهدیم. پویایی و زنده بودن امروزِ سینمای ما مدیون همان مبارزات است. ما موفق شدیم سیستمی را تثبیت کنیم که بخشی از سودِ فیلمهای پرفروش و تجاری را به تأمین مالی فیلمهای مستقل و کوچک اختصاص میدهد و همین سازوکار منشأ تنوعی بینظیر در سینمای فرانسه شده است.
س: با وجود انتقاد برخی مخاطبان به کمرنگ بودن نقش طبقهٔ کارگر و تهیدستانِ جامعه در سینمای فرانسه، بهنظر میرسد جشنوارۀ کن فضایی گسترده را به این بخش اختصاص داده است…
سوفی بینه: چندی پیش نمایش فیلم “داستان سلیمان” ساختهٔ بوریس لوژکین پدیدهای مؤثر واقع شد که درنهایت جامعه را نسبت به شرایط سخت زندگی و کار پناهجویان فاقد مدرک پناهندگی در فرانسه آگاه کرد. سینما ابزاری حیاتی برای بهتصویر کشیدن واقعیتهای امروزِ دنیای کار است. خوشبختانه فیلمسازان این مسیر را پیمودهاند و همچنان ادامه میدهند، اما ما نیازمندیم این قبیل آثار بهشکلی گستردهتر و مناسبتر توزیع و اکران شوند.
س: موضع شما در قبال بیانیهٔ “بایکوت بولوره” (“Zapper Bolloré“) و اعتراضهای اهالی فرهنگ علیه خطر انحصار در صنعت سینما چیست؟
سوفی بینه: این بیانیه گامی بسیار مثبت است. ما امروز با پدیدهٔ بهشدت خطرناکِ کنترل و تمرکز سرمایه در دستان یک میلیاردر روبهرو هستیم که حوزهٔ مطبوعات، نشر، توزیع، و بخشهای فرهنگی را هدف گرفته و اکنون بهدنبال تصاحب “مجموعه سینمایی” (“UGC”) است. این مجموعه سهمی بزرگ از توزیع فیلم را در اختیار دارد، چیزی شبیه به موقعیت “شبکه توزیع ریلی” (“Relay”) در عرصهٔ مطبوعات. تجمیع ظرفیتهای UGC و “کانال پلاس” (“+Canal”) قدرتی مالی و توزیعیای عظیم را خلق میکند که تهدیدی جدی بهشمار میرود. بسیج عمومی این صنف برای مقابله با این روند، اقدامی نجاتبخش بود که البته باید زودتر رخ میداد. بااینحال، نهادهای حاکمیتی نیز باید وارد عمل شوند و با وضع قوانین ضدِ انحصار، از اصول دموکراسی ما محافظت کنند.
س: شما برای تبیین تلاش راست افراطی در جهت تسخیرِ ذهنیت جامعه به نظریهٔ گرامشی اشاره کردید…
سوفی بینه: آنها [راست افراطی] استراتژی “هژمونی فرهنگی” را دنبال میکنند. سران این جریان از اینکه بگویند قصد دارند تمام دستاوردهای سال ۱۹۴۵/ ۱۳۴۴ یعنی همان ارزشهایی که پس از شکست نازیسم پایهگذاری شد را نابود کنند ابایی ندارند. راست افراطی امروز درصدد است با عادیسازی گفتمانهای نژادپرستانه، ضد یهود، زنستیزانه، و فروپاشی دستاوردهای تاریخی ۱۹۴۵/ ۱۳۴۴ آن پیروزی فرهنگی علیه نازیسم را بیاثر کند. این همان سناریویی است که پس از ۸۰ سال دوباره درحال تکرار است.
س: چگونه میتوان افکار عمومی را نسبت به اهمیت این رویکرد متقاعد کرد؟
سوفی بینه: تا چند سال پیش راست افراطی بهدلیل مواضع غیرقابلتحملش در جریان گفتوگوهای سیاسی وصلهای ناجور بود. اما امروز بازی را دگرگون کرده است. کسانی را که برای حاکمیت قانون، برابری، نفی نژادپرستی، و جنسیتزدگی مبارزه میکنند شبهنظامیانِ “مروجِ ایدئولوژی ووک” (“Woke”)۲ معرفی میکند. ما صرفاً بر اصل برابری حقوق پافشاری میکنیم که رکنی بنیادین در قانون اساسی فرانسه و حقوق بینالملل است.
س: چرا تداوم حضور ث ژ ت در جشنوارۀ کن تا این حد حیاتی است؟
سوفی بینه: هدف ما نمایش و سازماندهی ائتلاف میان طبقهٔ کارگر و بدنهٔ فرهنگی و روشنفکر جامعه است. راست افراطی در هجومهایش همواره از ادبیات عوامفریبانه و پوپولیستی استفاده میکند. راست افراطی مایل است کسانی را که در برابر سیطرهشان مقاومت میکنند، افرادی بورژوا و گسسته از تودۀ مردم نشان دهد. این همان برچسبی است که برای بدنام کردن نویسندگان “انتشارات گراسه” (“Grasset”) و تخریب بخش رسانههای عمومی و صوتیتصویری بهکار میبرند. حضور ما در اینجا یک پیام روشن دارد و آن این است: آسیب به آزادیِ بیان و خلقِ آثار هنری مسئلهٔ کارگران نیز هست و طبقهٔ کارگر اجازهٔ چنین تعرضی را نخواهد داد.
س: آیا این حضور راهی برای یادآوری این نکته است که جشنوارۀ کن صرفاً در جلوههای ظاهری خلاصه نمیشود؟
سوفی بینه: این جشنواره تنها به این دلیل سرپاست که کارگران چرخدندههای آن را میچرخانند. هزاران متخصص، از تکنسینها گرفته تا برنامهریزان، با دستمزدهایی ناچیز و بدون بهرسمیت شناخته شدن حقوقشان در حال فعالیت در آن هستند. در همین راستا، قرار است با اعضای صنف “زیر سایه نمایشگرها، تنگدستی” (“Sous les écrans, la dèche”) دیدار کنم، یعنی گروهی که کارمندان قراردادی و آسیبپذیر جشنوارههای سینمایی را نمایندگی میکنند که حتی از مزایای حداقلیِ طرح حمایت از “هنرمندان پروژهای” (“Intermittent”) نیز محروم هستند. فراتر از بخش فرهنگی، کلِ زنجیرهٔ خدمات اعم از هتلداری، رستورانها، حملونقل، و تجارت، بازوان اصلی اجرایی این رویداد هستند که بدون آنها جشنواره عملاً وجود خارجی نخواهد داشت. این واقعیتی است که هرگز نباید فراموش شود.
توضیح: بیش از ۸۰ درصد کارگران، کارمندان، فنورزهای (تکنیسینهای) جشنوارۀ کن ماهانه کمتر از ۲۰۰۰ یورو درآمد دارند. درحالی که ساعت کاری آنان بسیار طولانی است. اغلب قراردادها موقت و فقط در زمان برگزاری جشنواره است.
بنمایه:
روزنامهٔ اومانیته، ۲۵ اردیبهشتماه ۱۴۰۵.
https://l1nq.com/jbfnhqq
پینوشتها:
۱. پادتن (در طب)، پادتنها در زمان ورود باکتریها و میکروبها به خون با آنها مبارزه کرده و آنها را خنثی میکنند.
۲. وُوْک بهمعنای بیدار یا “بیدار بمان” اصطلاح انگلیسی سیاهپوستان آمریکایی “stay woke” و بهمعنای هشیاری نسبت به مسائل مربوط به عدالتِ اجتماعی و عدالتِ نژادی است (نقل بهاختصار از ویکیپدیای فارسی).
***
به نقل از «بسوی آینده» شمارۀ ۱۶، مرداد ۱۴۰۵
