جنبش اعتراضی جوانان، دانشجویان، کارگران و زحمتکشان فرانسه علیه سیاست های ضد مردمی دولت مکرون
در مطلب زیر تظاهرات گستردهٔ یک ماهِ اخیر در فرانسه، ریشه‌های آن، و برنامه پیشنهادی “حزب کمونیست فرانسه” در راستای راه‌حل‌هایی پایه‌ای به‌منظور نیل به خواست‌های نسل جوان فرانسوی و مردود شمردن راه‌حل‌های نولیبرالی دولت فرانسه گزارش و بررسی می‌شود.
از نیمهٔ دوم ماه سپتامبر (اواخر مهرماه ۱۴۰۵) اعتراض‌های دانش‌آموزان از دبیرستان‌های منطقهٔ پاریس آغاز شدند و به‌سرعت به بخش‌های دیگر کشور گسترش یافتند. هم‌زمان با افزایش خشونت در اعتراض‌های دانش‌آموزی که دیگر سراسر کشور را فراگرفته بود، صدها مدرسه در فرانسه تعطیل شدند.
دانش‌آموزان به مجموعه‌ای از نابسامانی‌ها و از آن میان به کمبودِ آموزگار و فرسودگی و ویرانیِ ساختمان مدرسه‌ها معترض‌اند. “ادوآر ژفره” (Édouard Geffray)، وزیر آموزش فرانسه، روز ۹ مهر ۱۴۰۵ (۱ اکتبر ۲۰۲۶) به شبکهٔ تلویزیونی “فرانس ۲” گفت: “می‌دانم که کمی بیش از ۴۰۰ مدرسه و مرکز آموزشی تعطیل خواهند بود.”
پلیس در درگیری با معترضان هزاران نفر را بازداشت کرده است. مقام‌های مسئول از ده‌ها مورد وارد آمدن جراحت بر معترضان خبر داده‌اند. برخی از این جراحت‌ها بر اثر پرتاب اشیا و برخی دیگر که در مواردی از آن‌ها بر اثر پرتابه‌های پلیس به معترضان ظن برده می‌شود در جریان عملیات مهار شورش‌ها مشاهده شده‌اند.
“سلامه گارگوری” (Salama Gargouri)، نوجوانی که در دبیرستانی در پاریس همراه دیگر دانش‌آموزان ورودی مدرسه را سنگربندی کرده بود، گفت معترضان به “برنامه‌های درسی فشرده، نظام آموزشی، آموزگاران، کسانی که به حرف ما گوش نمی‌دهند، و روند درخواستِ ورود به دانشگاه” می‌خواهند اعتراض کنند.
آتش‌سوزی عمدی، پرتاب اشیا و دیگر رفتارهای خشونت‌آمیز در حاشیهٔ برخی اعتراض‌ها، به افزایش شمار مجروحان و بالا گرفتن اتهام‌زنی‌ها و سرزنش‌ها انجامیده است. وزیر کشور دستور داده است پلیس مانع‌هایی را که دانش‌آموزان برای بستن ورودی دبیرستان‌ها ایجاد کرده‌اند و از حضور دیگر دانش‌آموزان در کلاس‌ها جلوگیری می‌کنند برچیند و به خشونت و ویرانی اموال پایان دهد.
“ژولیت اِستیویل” Juliette Estiville)، آموزگار زبان اسپانیایی در دبیرستان، گفت سرکوب اعتراض‌ها او را بر آن داشته است که به دانش‌آموزان بپیوندد. او گفت: “برای همین به اینجا آمده‌ام. می‌خواهم از دانش‌آموزان محافظت کنم و میان آن‌ها و پلیس بایستم. امروز اوضاع خوب پیش رفت و هنوز هم خوب پیش می‌رود. به باور من، آموزگارانی که برای پشتیبانی از دانش‌آموزان به محل ورودی‌های مسدود شده دبیرستان‌ها می‌آیند، بیش از هر چیز می‌خواهند از جوانان ما محافظت کنند. ”
“ژان‌لوک ملانشون” (Jean-Luc Mélenchon)،گفت از “خشونت پلیس علیه جوانان بسیار نگران” است. ملانشون افزود: “ما از شیوه‌های مبارزهٔ بدون خشونت پشتیبانی می‌کنیم.” او از گسترش اعتراض‌ها به دانشگاه‌ها حمایت کرد.
حزب کمونیست فرانسه و نیروهای چپ و سندیکاهای ترقیخواه این کشور از جنبش مطالباتی برحق دانش آموزان حمایت کرده اند. آن ها عکس العمل سرکوبگرانه پلیس و ونیروهای انتظامی را محکوم کرده اند.
درحالی‌که میلیون‌ها دانش‌آموز برای مطالبهٔ آینده‌ای بهتر برای جوانان خانواده‌های کارگری به خیابان‌ها آمده‌اند، “فابین روسل”، رهبر کمونیست‌های فرانسه، پیشنهاد می‌کند پیمانی برای تغییر مسیر آموزش‌وپرورش این کشور به‌طور جدی مورد توجه قرار گیرد. فابین روسل، “دبیر ملی حزب کمونیست فرانسه” (PCF)، چهره‌ای که اعضای حزب او را برای نامزدی در انتخابات ریاست‌جمهوری بهار آینده برگزیده‌اند، روز سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶) برنامهٔ خود را برای جوانان اعلام کرد. روسل در نشست خبری‌ای در دفتر مرکزی حزب کمونیست فرانسه همراه با “کامی مانگن” و “باستین بونارژان”- رهبران اتحادیهٔ دانشجویان کمونیست و سازمان جوانان کمونیست- سخن گفت. روسل با انتقاد از دولت گفت: “دولت می‌خواهد با سرکوب صدای معترضان را خاموش کند. ما وظیفه داریم خشم دانش‌آموزان دبیرستانی و علت‌های آن را درک کنیم. شما در مقام روزنامه‌نگار و ما در مقام رهبران سیاسی.” او این سخنان را اندکی پیش از آن بیان کرد که برای همراهی با دانش‌آموزان معترض به خیابان‌های پایتخت برود.
خیزشِ دانش‌آموزان در حومهٔ پاریس
تظاهراتی که روسل برای پیوستن به آن‌ها راهی خیابان‌های پایتخت شده بود بخشی از خیزش سراسری دانش‌آموزان است که دولت فرانسه را به دردسر انداخته است. این جنبش در میانهٔ ماه گذشته در دبیرستان “سن‌اگزوپری” در شهر کرِتِی، واقع در حومهٔ کارگرنشین جنوب‌شرقی پاریس، آغاز شد. دانش‌آموزان این دبیرستان در همبستگی با آموزگارانی که خواهان استخدام نیروی آموزشی بیشتر بودند کلاس‌ها را ترک کردند.
چند روز بعد، “بستن ورودیِ آموزشگاه‌ها”- شیوه‌ای دیرپا در جریان اعتراض‌های جوانان فرانسه که در آن دانش‌آموزان ورودی‌های آموزشگاه‌ها را سنگربندی می‌کنند- در سراسر منطقهٔ پاریس و سپس در سراسر کشور گسترش یافت.
تا ۸ مهر ۱۴۰۵ (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶) حدود ۱۲۰۰ دبیرستان، یعنی نزدیک به نیمی از دبیرستان‌های دولتی فرانسه، به شکلی با اختلال در کار روبه‌رو شده بودند. روز ۱۰ مهر (۲ اکتبر) نیز بیش از ۴۰۰ دبیرستان به‌طورکامل تعطیل شدند.
مشکلاتی که دانش‌آموزان به آن‌ها اعتراض دارند روشن و مشخص‌اند. کمبودِ دیرپای آموزگار باعث می‌شود کلاس‌ها هفته‌ها بدون آموزگار بمانند. در سال تحصیلی ۲۰۲۴–۲۰۲۵ (۱۴۰۳–۱۴۰۴) نزدیک به ۱۰ درصد از ساعت‌های تدریس در دبیرستان‌های دولتی بدون آموزگار سپری شدند. کلاس‌ها بیش از اندازه شلوغ‌اند و بسیاری از ساختمان‌ها رو به ویرانی گذاشته‌اند: سقف‌ها چکه می‌کنند، دستشویی‌ها خراب‌اند، و در موج‌های گرمای تابستانی که هر سال طاقت‌فرساتر می‌شوند، هیچ سامانهٔ خنک‌کننده‌ای در کار نیست.
دانش‌آموزان همچنین به سامانهٔ “پارکورسوپ” (Parcoursup) اعتراض دارند، سامانهٔ اینترنتی سراسری‌ای که دانش‌آموزانی را که دوره دبیرستان را به پایان رسانده‌اند برای ورود به رشته‌های دانشگاهی سامان می‌دهد. بسیاری این روند را پُرتشویش و ناروشن می‌دانند. تشکل‌های دانش‌آموزی استخدام آموزگاران بیشتر، کاهش شمار دانش‌آموزان در هر کلاس، اختصاص بودجهٔ فوری برای نوسازی آموزشگاه‌ها، و بازنگری گسترده در سامانهٔ “پارکورسوپ” را خواهان هستند.
این خواست‌ها با سیاست ریاضت اقتصادی دولت در تضاد مستقیم قرار دارند. دولت “سباستین لوکورنو” (Sébastien Lecornu)، نخست‌وزیر فرانسه، زیر فشار “امانوئل مکرون” (Emmanuel Macron)، رئیس‌جمهور، برای کاهش کسری بودجهٔ کشور، روز ۹ مهر ۱۴۰۵ (۱ اکتبر ۲۰۲۶) بودجهٔ سال ۲۰۲۷ / ۱۴۰۶ را ارائه کرد. این بودجه با استناد به کاهش شمار دانش‌آموزان، حذفِ ۱۵۸۸ جایگاه شغلی آموزگاران را پیش‌بینی می‌کند.
پاسخِ دولت به اعتراض‌های خیابانی توسل به پلیس بوده است. مأموران پلیس به سوی جمعیت نوجوانان گاز اشک‌آور و نارنجک‌های صوتی‌ـ‌انفجاری شلیک کرده‌اند و از ۶ مهر ۱۴۰۵ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶) تا کنون بیش از شش‌هزار نفر بازداشت شده‌اند که بیشترشان زیر ۱۸ سال سن دارند. بر پایهٔ گزارش “سازمان عفو بین‌الملل” (Amnesty International)، یک نوجوان ۱۵ ساله در شهر “لانس” (Lens) در شمال فرانسه بر اثر انفجار نارنجک یک دست خود را از دست داده و نوجوانی ۱۶ ساله در شهر “تور” (Tours) بینایی یک چشم خود را از دست داده است. این سازمان استفاده از نیروی نامتناسب علیه معترضان جوان را محکوم کرده است.
در مقابل، مقام‌های مسئول از مجروح شدن صدها مأمور پلیس و آسیب جدی به بیش از ۱۰۰ آموزشگاه خبر داده‌اند. برخی از این آموزشگاه‌ها به آتش کشیده شده‌اند. همچنین ادارهٔ بازرسی داخلی پلیس ۱۰ پرونده برای بررسی رفتار مأموران گشوده است.
لوکورنو، نخست‌وزیر، روز ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶) از آغاز بررسی پنج موضوع خبر داد: جایگزینی آموزگاران غایب، وضعیت ساختمان‌های مدارس، شرایط روزمرهٔ دانش‌آموزان در مدرسه، سامانهٔ پارکورسوپ، و مشارکت دانش‌آموزان. او وعده داد تا پایان ماه اکتبر (۹ آبان ۱۴۰۵) نخستین تصمیم‌ها گرفته شوند، اما هم‌زمان تأکید کرد که هرگونه هزینهٔ تازه باید با “محدودیت‌های بودجهٔ عمومی” سازگار باشد.
تشکل‌های دانش‌آموزی می‌گویند اقدام‌های عملی را خواهان‌اند نه گفت‌وگوهای بیشتر را. راهپیمایی‌های روز سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶)، سومین روز اقدام سراسری این جنبش، دانشجویان دانشگاه‌ها را نیز به میدان اعتراض‌ها آورد و از پشتیبانی فدراسیون کارگری “کنفدراسیون عمومی کار- س ژ ت” (CGT) برخوردار شد.
نگرانی‌های جوانان
فابین روسل به نظرسنجی‌هایی اشاره کرد که نشان می‌دهند ۶۶ درصد نوجوانان ۱۵ تا ۱۷ ساله نگران آینده‌اند و ۷۰ درصد جوانان دنیای کار را بیشتر مایهٔ تشویش تا رضایت و خشنودی می‌دانند. او از دولت خواست به جای “انگ زدن” به جنبش کنونی، گفت‌وگو با “سازمان‌های جوانان” را آغاز کند و این سازمان‌ها را نیرومندتر سازد. محور اصلی برنامهٔ جوانان روسل برای سال‌های ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۲ (۱۴۰۶ تا ۱۴۰۱۱)، تأمین بودجه است. او در کوتاه‌مدت خواهان ارائهٔ لایحهٔ متمم بودجه‌ای است که ۵ میلیارد یورو (۴٫۲ میلیارد پوند) برای نوسازی دبیرستان‌ها اختصاص دهد. او در گام بعد رویکردی برنامه‌ریزی‌شده را خواهان است که بر پایهٔ آن طی پنج سال هر سال ۵ میلیارد یوروی دیگر برای نوسازی ساختمان‌های مدارس اختصاص یابند. روسل خاطرنشان کرد: “۶۰ درصد آموزشگاه‌ها پیش از دهه ۱۹۸۰ / ۱۳۵۹ ساخته شده‌اند” و با بدتر شدن تغییرات اقلیمی برخی از آن‌ها دیگر برای نگهداری دانش‌آموزان مناسب نیستند. او همچنین اختصاص یافتن ۳٫۵ میلیارد یوروی دیگر به استخدام ۹۰ هزار آموزگار را خواستار است، شمارِ آموزگارانی که برای کاهش تعداد دانش‌آموزان هر کلاس و تضمین جایگزینی هر آموزگار غایب ظرف ۲۴ ساعت لازم‌اند. در حال حاضر ۱۵ میلیون ساعتِ تدریس بدون آموزگار می‌ماند. روسل برای تأمین هزینهٔ این برنامه اختصاص یافتن بخشی از ۲۱۱ میلیارد یورو (معادل ۱۷۸ میلیارد پوند) یارانه اختصاصی دولت به بنگاه‌های اقتصادی به آموزش و پرورش را خواستار است. این کمک‌های دولت به بنگاه‌های اقتصادی بدون هیچ شرطی پرداخت می‌شوند. این کمک‌ها بدون آنکه بنگاه‌های دریافت‌کننده به رعایت شرط یا تعهد مشخصی ملزم باشند، پرداخت می‌شوند. رقم یادشده در بررسی سال گذشتهٔ مجلس سنای فرانسه ثبت شده است. روسل همچنین پیشنهاد می‌کند بخشی از بودجهٔ نظامی به آموزش‌وپرورش منتقل شود. این نامزد انتخابات آیندهٔ ریاست‌جمهوری فرانسه گفت: “این پیمان ستون فقرات سیاست آموزشی دولت ما در پنج سال آینده خواهد بود. این پیمان به بسیج همگانی همهٔ نیروهای مدنی کشور جهت خواهد داد.”
از دیگر پیشنهادهای فابین روسل به بازتنظیم هفتهٔ آموزشی بر پایهٔ ۳۲ ساعت کلاس در فاصلهٔ ساعت ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر و تقویت دموکراسی دانش‌آموزی می‌توان اشاره کرد. روسل گفت هدف این است که “به هر جوان، بی‌آنکه پیشینهٔ خانوادگی و اجتماعی‌اش سد راه او شود، امکان آموزش، مهارت‌آموزی، آزاد بودن، و شناختِ جهان داده شود، امکانی که به او آزادی انتخاب مسیر زندگی خود را بدهد چندان که بتوانیم فرانسه‌ای بسازیم که در آن زنان و مردان آزادانه زندگی کنند و از چیرگی بازارها و این اصل که سود باید بر همه چیز پیشی بگیرد، رها شوند.”
به نقل از «نامۀ مردم» شمارۀ ۱۲۷۱، ۲۷ مهر ۱۴۰۵