پیشروی راست افراطی در برزیل، لولا را به دور دوم انتخابات کشاند
سناتور برزیلی، فلاویو بولسونارو (Flavio Bolsonaro)، پسر ژائیر بولسونارو ، رئیس‌جمهور پیشین کشور که اکنون در زندان به سر می‌برد، یکشنبه شب، ۱۲ مهر ۱۴۰۵ (۴ اکتبر ۲۰۲۶)، در جمع هوادارانش اعلام کرد که «دوران» حزب کارگران به رهبری لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا به پایان رسیده است. این ادعای پرهیاهوی بولسونارو جوان پس از آن مطرح شد که حزب لیبرال، نیروی راست افراطی، در انتخابات سراسری یکشنبه پیروزی چشمگیری به دست آورد و او در دور نخست انتخابات ریاست‌جمهوری بالاتر از لولا قرار گرفت. حزب لیبرال همچنین به بزرگ‌ترین بلوک سیاسی در هر دو مجلس کنگره تبدیل شد. رقابت ریاست‌جمهوری اکنون به دور دوم، در ۳ آبان ۱۴۰۵ (۲۵ اکتبر ۲۰۲۶)، کشیده شده است. پس از شمارش همهٔ رأی‌ها، خبرگزاری برزیل گزارش داد که بولسونارو ۳/ ۴۷ درصد رأی‌های معتبر را به دست آورد در حالی که سهم لولا ۱۶/ ۴۵درصد بود، یعنی اختلافی حدود ۲/۲ میلیون رأی. هیچ‌یک از دو نامزد نتوانستند ۵۰ درصد آرای لازم برای پیروزی در همان دور نخست را به دست آورند، با این حال، نتیجه این انتخابات برای بسیاری غافلگیرکننده بود، زیرا نظرسنجی‌های روزهای پیش از انتخابات، لولا را با ۴۵ درصد در برابر ۴۲ درصد در جایگاه نخست نشان می‌دادند. فلاویو بولسونارو نامزد جایگزین پدرش در این رقابت است؛ پدر او از حضور در انتخابات منع شده و اکنون دوران محکومیت ۲۷ ساله خود را در زندان می‌گذراند.او به اتهام رهبری کودتایی با الهام از اقدامات دونالد ترامپ، از جمله حملهٔ هواداران ترامپ به ساختمان کنگرهٔ آمریکا در ۱۷ دی ۱۳۹۹ (۶ ژانویهٔ ۲۰۲۱)، برای برگرداندن نتیجهٔ انتخابات ۱۴۰۱ (۲۰۲۲) برزیل محکوم شده است.
لولا آماده نبرد بعدی
لولا نیز گفت دور دوم به رأی‌دهندگان امکان می‌دهد دو برنامه متفاوت را با یکدیگر مقایسه کنند و از مردم خواست خیلی زود به این جمع‌بندی نرسند که حزب کارگران نمی‌تواند ریاست‌جمهوری را به دست آورد. او در بیانیه‌ای گفت: «کارزار انتخاباتی تازه‌ای در آستانه آغاز است. دور دوم، لحظه حقیقت است. زمان آن رسیده که تصویر واقعی برزیل امروز و برزیلی را که می‌خواهیم بسازیم، نشان دهیم. «از فردا، کارزار تازه‌ای را آغاز می‌کنیم، کارزاری که در آن، با حضور تنها دو نامزد، تفاوت میان طرح‌هایی را که برای برزیل وجود دارد می‌توانیم نشان دهیم.» او گفت: «در سوی دیگر، چیزی جز ابهام و گذشته‌ای تاریک در کارنامه او نمی‌بینیم»، و در عین حال وعده داد مستقیماً با حدود ۲۸ میلیون برزیلی که یکشنبه، ۱۲ مهر ۱۴۰۵ (۴ اکتبر ۲۰۲۶)، رأی ندادند، سخن بگوید. لولا گفت قصد دارد کارزار انتخاباتی خود را بر دفاع از برنامه‌های مشارکت اجتماعی و سرمایه‌گذاری در آموزش، بهداشت، علم و صنعت متمرکز کند. از جمله پیشنهادهای مطرح‌شده، گسترش مدارس تمام‌وقت، همگانی کردن برنامه‌های رفاه اجتماعی، تقویت برنامه بهداشت عمومی کشور و طرح «داروخانه مردمی» برنامه دولتی برای فراهم کردن دارو با هزینه پایین یا یارانه‌ای) و اختصاص منابع به طرح «صنعت نوین برزیل» است. او گفت: «آنچه را انجام شده نشان خواهیم داد… هیچ‌کس بیش از ما نمی‌تواند آینده‌ای را به جامعه برزیل پیشنهاد کند.»
یک ماجرای خانوادگی
در حالی که سرنوشت رقابت ریاست‌جمهوری هنوز مشخص نشده است، نتیجه انتخابات مجلس قانون‌گذاری از هم‌اکنون روشن است. در مجموع، نتیجه برای ائتلاف نیروهای کارگری و حزب کارگران به رهبری لولا مطلوب نبود و نشانه‌های امیدوارکننده در آن اندک بود. حزب لیبرال بولسونارو ۱۲۱ کرسی از ۵۱۳ کرسی مجلس نمایندگان را به دست آورد، که بیشترین تعداد کرسی برای یک حزب از زمان تصویب قانون اساسی برزیل در سال ۱۳۶۷ (۱۹۸۸) به شمار می‌رود. پیش‌بینی می‌شود این حزب با آغاز به کار کنگره جدید در بهمن ۱۴۰۵ (فوریه ۲۰۲۷)، ۲۸ کرسی از ۸۱ کرسی مجلس سنا را نیز در اختیار داشته باشد. ائتلاف انتخاباتی به رهبری حزب کارگران که حزب کمونیست برزیل (PCdoB) و حزب سبز را نیز دربرمی‌گیرد، ۸۸ کرسی مجلس نمایندگان را به دست آورد. نامزد مخالفان در انتخابات ریاست‌جمهوری، سناتور فلاویو بولسونارو پس از رأی دادن در ریودوژانیرو، ۱۲ مهر ۱۴۰۵ (۴ اکتبر ۲۰۲۶)، سخن می‌گوید. چند عضو خانواده بولسونارو نیز روز یکشنبه به سمت‌های دولتی انتخاب شدند. خاندان سیاسی خانواده بولسونارو نیز گسترش یافت. میشل بولسونارو، بانوی اول پیشین، یک کرسی مجلس سنا را به دست آورد و کارلوس بولسونارو، پسر ژائیر، نیز در مقام سناتور انتخاب شد. پسر دیگر او، ژائیر رنان بولسونارو، به کرسی مجلس نمایندگان دست یافت و رناتو بولسونارو، برادر رئیس‌جمهور پیشین، نیز به مجلس راه یافت. حتی اگر لولا در ۳ آبان ۱۴۰۵ (۲۵ اکتبر ۲۰۲۶) پیروز شود، باید با حزب لیبرال به عنوان بزرگ‌ترین بلوک مخالف در هر دو مجلس روبه‌رو شود. رهبران حزب لیبرال هم اکنون در حال رایزنی با متحدان راست‌گرای خود برای به دست گرفتن ریاست مجلس سنا هستند.
بزرگ‌ترین غنیمت واشنگتن
هیچ انتخاباتی در نیمکره غربی در سال ۱۴۰۵ (۲۰۲۶) برای دولت دونالد ترامپ اهمیت بیشتری از این انتخابات نداشت. برزیل بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین، یکی از بنیان‌گذاران بریکس (BRICS) و کشوری است که تجارتش با چین در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵) به رقم بی‌سابقه ۱۷۱ میلیارد دلار رسید. دولت لولا از تسلیم شدن در برابر خواسته‌های تعرفه‌ای دولت کنونی ایالات متحده خودداری کرده است.فشارهای آمریکا بی‌وقفه ادامه داشته است. چنان‌که پیپلز ورلد (جهان مردم)، نشریهٔ حزب کمونیست آمریکا، گزارش داده است، فشارهای واشنگتن شامل وضع تعرفه‌هایی تا سقف ۵۰ درصد می‌شود؛ دولت آمریکا این تعرفه‌ها را با آنچه «محاکمهٔ ناعادلانه» ژائیر بولسونارو می‌خواند، توجیه کرده است. فشارها همچنین شامل تلاش برای قرار دادن گروه‌های تبهکار برزیلی در فهرست سازمان‌های تروریستی بوده است؛ اقدامی که بنا بر گزارش‌ها، فلاویو بولسونارو خواستار آن شده بود. افزون بر این، گمانه‌زنی‌هایی دربارهٔ کمک مالی شبکهٔ راک‌بریج، نزدیک به جی. دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به کارزار انتخاباتی بولسونارو مطرح شده است. سازمان اطلاعات برزیل میزان دخالت ایالات متحده را در سطح «بحرانی» ارزیابی کرده است. در روزهای پایانی کارزار انتخاباتی، وزارت خارجهٔ آمریکا یک میلیون دلار برای طرحی با هدف اعمال فشار بر دیوان عالی برزیل اختصاص داد. واشنگتن همچنین دو روز پیش از انتخابات، در ۱۰ مهر ۱۴۰۵ (۲ اکتبر ۲۰۲۶)، به طور ناگهانی سفارت و همه کنسولگری‌های خود در این کشور را بست و به تهدیدهای امنیتی نامشخص استناد کرد. روزنامه ورملیو، وابسته به حزب کمونیست برزیل، این خبر را گزارش کرد.
کمونیست‌ها: حاکمیت ملی در پای صندوق رأی
حزب کمونیست برزیل، که عضوی از ائتلاف حاکم لولا و بخشی از ائتلاف انتخاباتی حزب کارگران است، این رقابت را مبارزه‌ای برای حاکمیت ملی در برابر امپریالیسم امریکا توصیف کرده است. این حزب در خرداد ۱۴۰۵ (ژوئن ۲۰۲۶) نسبت به حملهٔ ترامپ به برزیل هشدار داد و پیشنهادهایی برای حرکت به سوی الگویی مستقل از توسعه، مبنی بر حاکمیت ملی در دوران ریاست جمهوری لولا ارائه کرد. در آستانه انتخابات، نادیا کامپیائو، رئیس موقت حزب، نامزدی فلاویو بولسونارو را تهدیدی برای دموکراسی و حاکمیت ملی خواند و گفت انتخاب دوباره لولا به دلیل تعهدات او «به حاکمیت ملی، دموکراسی و حقوق مردم» اهمیت حیاتی دارد. سردبیران ورملیو هشدار دادند که ریاست جمهوری بولسونارو جوان به معنای «پیروی بی‌چون‌وچرا از کاخ سفید» خواهد بود. پس از شمارش رأی‌ها، حزب کمونیست بر پیروزی نامزدهای خود در انتخابات مجلس تأکید کرد؛ این در حالی بود که ائتلاف چپ در مجموع شب دشواری را پشت سر گذاشته بود. حزب کمونیست برزیل شمار نمایندگان خود در مجلس نمایندگان را افزایش داد و ۱۱ نامزد این حزب به مجلس راه یافتند که هفت نفر از آنان زن هستند. در میان آنان، جاندیرا فگالی ، نماینده باسابقه، و الیاس جابور، قتصاددان، هر دو از ایالت ریودوژانیرو و نیز دایانا سانتوس، از ایالت ریو گرانده دو سول قرار دارند؛ سانتوس بار دیگر به مجلس راه یافت. این نتیجه بهترین عملکرد حزب در چهار انتخابات گذشته بود و از سال ۱۴۰۶ (۲۰۲۷) به بعد، زنان اکثریت نمایندگان این حزب در مجلس نمایندگان را تشکیل خواهند داد. با این حال، جشن‌ها کوتاه بود، زیرا حزب کمونیست برزیل بی درنگ وقت بسیج نیروهایش برای دور دوم انتخابات را در دستور کار قرار داد.
درس‌هایی برای ایالات متحد
سه هفته تا دور دوم انتخابات برزیل باقی مانده و انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده تنها چند روز پس از آن برگزار خواهد شد. جو سیمز، یکی از دو دبیر اول حزب کمونیست آمریکا، می‌گوید از آنچه این آخر هفته در آمریکای جنوبی رخ داد، می‌توان درس‌هایی گرفت. سیمز با نقل قولی از آنتونیو گرامشی، مارکسیست ایتالیایی که در دهه ۱۳۱۰ (دهه ۱۹۳۰) در برابر بنیتو موسولینی و فاشیسم ایتالیا مبارزه کرد، گفت: «جهان کهنه در حال مرگ است و جهان نو هنوز نمی‌تواند زاده شود، در این میان، زمانهٔ هیولاهاست.» سیمز به نظرسنجی‌های پیش از انتخابات برزیل اشاره کرد که لولا را با فاصله‌ای قابل توجه پیشتاز نشان می‌دادند و آن را با نظرسنجی‌های کنونی در ایالات متحده مقایسه کرد که از دست دادن کنترل یکی از دو مجلس کنگره یا حتی هر دو مجلس از سوی جمهوری‌خواهان را نشان می‌دهند. او گفت: «ما با قدرتمندترین طبقه حاکم در تاریخ مبارزه می‌کنیم. بنابراین، در انتخابات میان‌دوره‌ای خودمان هیچ چیز را قطعی فرض نکنید. نمی‌توانیم از این انتخابات کنار بکشیم. ثبت‌نام کنید. رأی بدهید!» نتیجه انتخابات ایالات متحده امریکا برای کشورهای آمریکای مرکزی و جنوبی و دیگر نقاط جهان نیز اثر خواهد گذاشت. پایان دادن به سلطه جمهوری‌خواهانِ طرفدار جنبش «ماگا» (MAGA؛ شعار سیاسی «آمریکا را دوباره بزرگ کنیم») بر کنگره، می‌تواند بر سیاست خارجی ایالات متحده اثر بگذارد و امکان جلوگیری قانونی از بخشی از مداخله‌های کاخ سفید در امور داخلی کشورهای دیگر را فراهم کند. با این حال، شکست حزب جمهوری‌خواه به موقع رخ نخواهد داد تا فشار امپریالیستی بر برزیل را در این انتخابات کاهش دهد. در سال ۱۴۰۱ (۲۰۲۲)، لولا با اختلافی کمتر از دو درصد بر ژائیر بولسونارو پیروز شد. این بار، با تقویت دستگاه سیاسی بولسونارو در کنگره و ادامه فشار واشنگتن، حاشیه خطا ممکن است از این هم کمتر باشد.
به نقل از «نامۀ مردم» شمارۀ ۱۲۷۱، ۲۷ مهر ۱۴۰۵